zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Człowiek i przyroda

Świat przyrody i świat człowieka są tym samym światem. Człowiek nie żyje ani ponad przyrodą, ani obok niej. Jest jej cząstką, nawet wówczas, gdy jego mieszkanie usytuowane jest na ostatnim piętrze wieżowca współtworzącego "pustynię wysokich bloków", a codzienne pożywienie składa się z chemicznie przetworzonych produktów. Wystarczy zajrzeć do telewizyjnych programów informacyjnych, ukazujących bezradność wobec apokaliptycznych obrazów rejestrujących skutki ruchów tektonicznych, tajfunów, suszy, epidemii. Piękno gór, spadających wodospadów, załomów rzecznych czy błękitu nieba też należą do tego samego świata.

Historię człowieka tworzą dzieje jego zmagania się z przyrodą. Przyroda (ożywiona i nieożywiona) stanowiła i wciąż stanowi najważniejszy czynnik wpływający na zachowania społeczne człowieka. Starożytne kultury powstawały w obszarze deltowym wielkich rzek. Klimat, rzeźba geograficzna terenu, struktura gleby, zasoby mórz i rzek, bogactwa mineralne itd. współtworzą kształty życia społecznego, także współczesnych społeczeństw, nawet tych najbardziej rozwiniętych pod względem technologicznym. Badania prowadzone m.in. w USA wykazują, że warunki środowiskowe, do których zaliczano czyste powietrze, wodę, żywność, odpady oraz zawarte w nich substancje i czynniki, w 21% warunkują utrzymanie zdrowia.

Paradoks egzystencji dzisiejszego człowieka wyrasta z faktu, że w pogoni za nieustannym postępem technologicznym, zmagającym się z prawami przyrody i zmierzającym do jej bezwzględnego podporządkowania doraźnym i niekiedy sezonowo atrakcyjnym celom, zatracił świadomość, iż on sam stanowi cząstkę tego świata i podlega jego uniwersalnym i odwiecznym prawom. Olśniewające osiągnięcia w dziedzinie nauk technicznych, medycznych czy biologicznych okrutnie kontrastują z perspektywami katastrofy ekologicznej, czy z teraźniejszością klęsk żywiołowych lub rozpaczliwą bezradnością w obliczu starych i nowych chorób nękających ludzkość (...).

Człowiek jest depozytariuszem przyrody i jej stróżem. Biblijny nakaz o "czynieniu sobie ziemi poddanej" nie może być interpretowany jako przyzwolenie na jej bezwzględną eksploatację. Zrozumienie tego faktu z trudem przedziera się przez wielowiekowe przyzwyczajenia dzisiejszego człowieka grabieżczo wyrąbującego tropikalne lasy, stosującego technologie przemysłowe, których skutkiem jest tzw. efekt cieplarniany, beztrosko zatruwającego rzeki, jeziora i morza, bezmyślnie wyrzucającego odpady i śmieci z domowego gospodarstwa do pobliskiego lasu, czy też alkoholem, tytoniem i narkotykami, niszczącego siebie i kondycję zdrowotną przyszłych pokoleń. W postawie człowieka wobec przyrody odzwierciedla się postawa, jaką przyjmuje wobec samego siebie.

Współcześnie coraz wyraźniej, choć jeszcze w stopniu niewystarczającym, w mentalność zbiorowości i pojedynczych ludzi wpisuje się świadomość, że przyroda jest wartością, że należy ją chronić, otaczać opieką, mądrze i roztropnie wykorzystywać, że trzeba z nią współpracować. Socjologowie przyjmują, że zróżnicowanie postaw ludzi wobec przyrody jest związane nie tylko z ich naturalnymi potrzebami biofizycznymi, ale zależą one także od kultury, określonej grupy społecznej, od kultury narodu.

Dzisiaj już trudniej człowiekowi uwierzyć, że kłęby dymów z fabrycznych kominów zasnuwających widnokrąg są znakiem pomyślności jego narodu i wskaźnikiem osobistego dobrobytu. W czasie wakacyjnych wędrówek łatwo może dostrzec zniszczone lasy od przemysłowych wyziewów, zatrute ściekami rzeki czy jeziora, zniszczone krajobrazy. Zdaje się, że człowiek wciąż jednak - myśląc o przyrodzie i jej zagrożeniach - bardziej odnosi przyczyny tych zagrożeń do działalności innych, niż do siebie. Łatwo się wówczas uspokoić przekonaniem, że to właściwie "oni" są winni tym zniszczeniom. "Oni" to znaczy nie "ja" i nie "my". Łatwo by znaleźć przykłady takiego myślenia, obecne wciąż w praktyce produkcyjnej wielu zakładów przemysłowych, może gospodarstw rolnych, mieszkańców domków letniskowych itp.

Problem środowiska przyrodniczego to problem makroświatowy i makrospołeczny, międzypaństwowy i międzykulturowy. Jest przedmiotem konwencji lub politycznych sporów. Ale to także problem pojedynczego człowieka i najmniejszych społeczności. Bowiem ostatecznie w życiu pojedynczego człowieka rozstrzyga się postawa całej społeczności wobec przyrody. W zakresie ochrony przyrody zapewne wiele już zrobiono. Tworzone są rezerwaty przyrody i parki krajobrazowe, większą uwagę zwraca się na najbliższe środowisko miejsca pracy, czy miejsca zamieszkania. Ludzie wyraźniej uświadamiają sobie, że zanieczyszczenie środowiska naturalnego jest bezpośrednim zagrożeniem zdrowia i życia. Organizuje się dla dzieci tzw. "zielone szkoły", może częściej wyjeżdża się w góry, do lasu, w tereny "czystego środowiska". Badania socjologiczne zdają się jednak sugerować, że nie we wszystkich grupach społecznych, jednakowa jest świadomość zagrożenia ekologicznego i traktowanie przyrody jako wartości. Wskazuje się między innymi na różnicującą rolę wykształcenia i wieku. Warto więc, aby poprzez kształcenie, wychowanie, oddziaływanie środków społecznego przekazu upowszechniła się zasada, że służebna postawa człowieka wobec przyrody jest równocześnie służebną postawą wobec siebie i bliźnich.

Tekst autorstwa prof. dr. hab. Wojciecha Świątkiewicza (Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Nauk Społecznych), który ukazał się w 1995 roku, w 1 numerze kwartalnika Przyroda Górnego Śląska, wydawanego przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska.

 

 

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy