zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Z przyrody wyszliśmy, do przyrody wracamy...

Inspiracji przyrodniczych doszukać się można niemal w każdym aspekcie życia i działania człowieka: w malarstwie, literaturze, architekturze, modzie czy wzornictwie, a także w coraz prężniej rozwijających się proekologicznych technologiach, szeroko prezentowanych przede wszystkim w budownictwie, określanych jako przyjazne dla środowiska, dostarczających wysoką efektywność użytkowania. Od niedawna więcej uwagi poświęca się ochronie środowiska i przyrody, natomiast od wielu dziesiątek lat obserwować można na terenie nie tylko Górnego Śląska, ale praktycznie całej Europy, postępujący rozwój urbanizacji i industrializacji. Urbanizacja i industrializacja ograniczają kontakt człowieka z przyrodą, powodując, że z czasem mieszkańcy mogą zupełnie zatracić to instynktowne odczuwanie potrzeby kontaktu z przyrodą, a za wystarczający przejaw natury mogą uważać mniej lub bardziej bujną roślinność skwerku między blokami. Jednak któż z mieszkańców wielkich, rozdzielanych szynami tramwajowymi, blokowisk, nierzadko sąsiadujących z przemysłowymi kominami, halami i magazynami, nie marzy o zmianie otoczenia chociaż na chwile? Kto nie chciałby pooddychać świeżym, leśnym powietrzem i wsłuchać się w prawdziwą ciszę delikatnie zaledwie zaburzaną przez melodyjny śpiew ptaków i szelest liści?
Proces rozrastania się miast kosztem terenów zielonych jest zjawiskiem oczywistym i miał miejsce od samych początków rozwoju przemysłu i pojawienia się pierwszych aglomeracji. Nie mniej jednak istnieją przykłady takich rozwiązań, gdzie pomimo wielkomiejskiej architektury można żyć w równowadze z przyrodą. Są to na przykład zrealizowane projekty architektoniczne austryjackiego malarza i architekta Friedensreicha Hundertwassera.
Hundertwasserhaus (z niem. Dom Hundertwassera) to nazwa wiedeńskiego kompleksu mieszkalnego o łącznej powierzchni 3550 m2 i mieszczącego około 50 mieszkań, restauracje oraz liczne publiczne i prywatne tarasy.

hunderwasserhausHunderwasserhaus (zdjęcie autorki)

Jest to pierwsze i najsłynniejsze tego typu dzieło architektoniczne, jakie powstało w Europie w latach 1983-1985. Koncepcją twórcy tej architektury było nawiązanie dialogu z przyrodą, jej naśladownictwo w różnorodności form i kształtów, wielobarwności i wszechobecnej nieregularności. W obrębie tego kompleksu znajduje się blisko 250 drzew i krzewów, do których budowla jest swoiście „dopasowana": posiada faliste piętra, dach pokryty ziemią i trawą, liczne drzewa rosnące między kondygnacjami, z gałęziami i konarami wyrastającymi przez okna. Wiedeńska inwestycja okazała się niemałym sukcesem i zarazem inspiracją dla tworzenia innych europejskich budynków, zapewniających życie w bezpośrednim sąsiedztwie przyrody. Podobną architekturę podziwiać można jako Hundertwasser House w Plochingen, Waldspirale w Darmstadt oraz Grune Zitadelle w Magdeburgu. Tymczasem Hundertwasserhaus w Wiedniu pozostał jednym z najczęściej odwiedzanych obiektów w Austrii, co uczyniło go istotnym i swoistym dziedzictwem kulturowym tego kraju. Kolorowy, iście bajeczny budynek dalece odbiegający od standardów innych szarych budynków miejskich, z jakimi sąsiaduje, podkreśla nie tylko piękno przyrody, ale także daje jego mieszkańcom poczucie harmonii z naturą, nawet w środku wielkiego miasta.
Inicjatywy o podobnym, wyjątkowym charakterze starano się podejmować w naszym regionie już na początku XX wieku, kiedy trwała intensywna eksploatacja pokładów węgla. W pobliżu kopalń powstawały osiedla, takie jak np. Giszowiec w Katowicach. Jego zaprojektowanie ówczesny dyrektor kopalni „Giesche" zlecił berlińskim architektom Georgowi i Emilowi Zillmannom. Zaprojektowali oni dzielnicę mieszkaniową wzorując się na idei miasta-ogrodu, której twórcą był angielski urbanista Ebenezer Howard. Miasto-ogród miało być koncepcją miasta satelickiego, jako odpowiedź na pierwsze objawy przeludnienia w miastach. Takim też się stał Giszowiec o stosunkowo luźnej, promienistej zabudowie, z dużym udziałem terenów zielonych (parków, ogrodów) i sąsiadujący z lasem. Domy, wzorowane na styl dawnych chat, uświetniały okolicę swoją różnorodnością - praktycznie nie było dwóch identycznych budynków; różniły się wystrojem zewnętrznym dachów, altan, parkanów czy wykuszy, każdy z nich otoczony był ogrodem o charakterze wyłącznie rekreacyjnym. Od 1960 roku Giszowiec stał się dzielnicą Katowic, oddaloną od centrum o około 6 km. Niestety w latach 70-tych ubiegłego wieku zostało zniszczone ponad 2/3 osiedla, wyburzono domy, zniszczono przydomowe ogrody, na rzecz bloków mieszkalnych, przez co koncepcja miasta-ogrodu została wyraźnie zaburzona.

Giszowiec to nie jedyny przykład pionierskich realizacji angielskiego wzoru miasta-ogrodu w woj. śląskim. Podobnych osiedli powstawało tu więcej. Na przykład Kolonia III w Knurowie czy osiedle Ballestrema w Zabrzu-Rokitnicy, które zostało zbudowane w 1906 r. z polecenia hrabiego Franciszka von Ballestrema dla pracowników kopalni Castellengo. Znajdują się tu domy, z których każdy ma inną architekturę, ale wyróżnić można siedem różnych typów jedno- i dwukondygnacyjnych budynków, nawiązujących formą do dawnych górnośląskich chat. Na ówczesne lata była to najnowocześniejsza dzielnica mieszkalna, posiadała nawet osiedlową oczyszczalnię ścieków. W dzisiejszych czasach zabudowania te, podobnie jak osiedle Giszowiec, wpisane są do rejestru zabytków (układ urbanistyczno-przestrzenny osiedle „Giszowiec", nr rej.:1229/78 z 18.08.1978 oraz 1348/87 z 23.06.1987; osiedle mieszkaniowe, ul. Szafarczyka - Pietrusińskiego - Rewolucji Październikowej, 1900-20, nr rej.: A/1435/91 z 5.09.1991) (Narodowy Instytut Dziedzictwa, Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach).
Wracając jednak do wielkomiejskiej zabudowy samego centrum miasta i inspiracji jaką może stanowić pomysł Hundertwassera, kompleks mieszkalny Hundertwasserhaus wydaje się być godną podziwu i naśladowania pro przyrodniczą koncepcją architektoniczną. Nowoczesna forma budynków stwarza nie tylko indywidualny charakter centrum miasta, ale może stanowić przy tym nowy typ dziedzictwa kulturowego.

Naturalnie, nie może to być koncepcja polegająca na zastępowaniu parków, zieleńców, skrajów lasów, jakie towarzyszą krajobrazowi miejskiemu. Naturalnych układów przyrodniczych żadna, nawet najbardziej innowacyjna i ekstrawagancka koncepcja architektoniczna nie jest w stanie nigdy zastąpić. Jeśli natomiast postępować już musi rozwój urbanizacji wywoływany potrzebami rynku, może warto się zastanowić czy koncepcja Hundertwassera nie jest godną oblicza rozwijającej się metropolii XXI wieku?! Zapewne znajdą się głosy czy tego typu innowacje są potrzebne w śląskiej aglomeracji, może także pojawią się wątpliwości czy nie zatraca się w ten sposób poszanowanie dla zabudowy z dawniejszych czasów i typowy górnośląski charakter... Podkreślić jednak należy, że jest to zaledwie inspiracja do jednostkowych przykładów zabudowań, które mogą zmienić oblicze całej rozwijającej się metropolii. Metropolii, która pod hasłem „Katowice – Miasto Ogrodów", podkreśla znaczenie 'ogrodu', jako symbolu nie tylko piękna, ale także kreatywności, różnorodności i otwartości tutejszych mieszkańców na potrzeby własne i innych. Co więcej może skutecznie walczyć z powszechnie w Polsce utartym, często niekorzystnym i krzywdzącym, wyobrażeniem miasta Katowice i całego Górnego Śląska.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr Jerzy B. Parusel

Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Śląskiego.

      logo CDPGS small logo slaskie kolorowe rgb

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy