zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Leśnictwo

Zmiany w szacie leśnej województwa i jej stan obecny

Kształtowanie się dzisiejszego obrazu lasów Polski rozpoczęło się przed około 12 tysiącami lat, wraz z ustępowaniem ostatniego zlodowacenia. Topnienie i kurczenie się lodowca przesuwało stopniowo północną granicę lasu, umożliwiając kolonizację polodowcowych terenów przez roślinność tundrową i drzewiastą. Rolę gatunków pionierskich odegrały wówczas drzewa iglaste: świerk, sosna i modrzew. W czasie dzielącym nas od tego momentu, parokrotnie pojawiały się okresy ocieplenia i oziębienia klimatu pociągające za sobą zmiany w szacie leśnej. W trwających co parę tysięcy lat okresach z łagodnym, cieplejszym klimatem rozwijały się lasy liściaste, składające się z dębów, grabów i buków, ustępując na powrót miejsca gatunkom iglastym w okresach oziębiana się klimatu. W ostatnich tysiącleciach do zmian klimatycznych modyfikujących zasięg i skład gatunkowy lasów dołączył jeszcze jeden czynnik – przejawiający się na wiele sposobów bezpośredni i pośredni wpływ działalności człowieka.

W prapoczątkach ludzkiej cywilizacji panowała harmonia w koegzystencji lasów i ludzi. Istotne zmiany w pierwotnej puszczy nastąpiły dopiero z chwilą przejścia zamieszkujących ją plemion z łowiecko-zbierackiego na osiadły tryb życia. Prymitywne rolnictwo i hodowla zwierząt oraz osadnictwo rozwijały się kosztem lasów. W miarę wzrostu liczby ludności sięgano po coraz to nowe obszary, obejmując wylesieniami najdogodniej położone i najżyźniejsze fragmenty puszczy. Proces ten trwał aż do wczesnego średniowiecza, w którym na wielu terenach ukształtowany został zarys dzisiejszego zasięgu lasów.

Kolejne stulecia, nie wnosząc już tak istotnych zmian w powierzchni zajmowanej przez lasy, były okresem dużych przemian w składach gatunkowych i strukturze drzewostanów, spowodowanych gwałtownym wzrostem pozyskania drewna. Obok dotychczas pozyskiwanego drewna budulcowego i opałowego, stały się bowiem źródłem nowych poszukiwanych produktów: węgla drzewnego, potażu, smoły i dziegciu. Dla ich produkcji wycięte zostały najwartościowsze fragmenty puszcz obfitujące w gatunki drzew o twardym drewnie. Wyeksploatowane tereny pozostawiano sukcesji naturalnej.

Taki sposób użytkowania lasów przetrwał do drugiej połowy XVIII wieku, kiedy to w wyniku wzrostu zainteresowania drewnem dostrzeżona została konieczność zachowania ciągłości użytkowania zasobów drzewnych. Rozpoczęto poszukiwania sposobów na wprowadzenie nowego pokolenia lasu w miejscu wyciętych drzewostanów, opracowując metody siewu i sadzenia drzew leśnych. Rewolucja przemysłowa kolejnego stulecia, przyczyniając się do rozszerzenia tradycyjnych technologii wykorzystania drewna o nowe kierunki (przerób tartaczny, przemysł celulozowo-papierniczy i górnictwo węglowe), stała się motorem powstania nowoczesnych w owym czasie koncepcji organizacji gospodarki leśnej. U jej podstaw znalazła się przyjęta przez leśnictwo środkowoeuropejskie idea „lasu normalnego”, zakładająca stworzenie lasów o równomiernym rozkładzie drzewostanów we wszystkich kategoriach wiekowych i odpowiednim ich rozmieszczeniu w terenie, o określonym przyroście i zasobności wynikającej z żyzności siedliska (bonitacji) oraz rozmiarze użytkowania równym przyrostowi. Koncepcja ta, wsparta dodatkowo przez nauki ekonomiczne podpowiadające rozwiązania przysparzające najwyższej renty gruntowej (renty leśnej), szybko znalazła swój praktyczny wyraz przede wszystkim w lasach wchodzących w skład dużych własności ziemskich: Plessów, Habsburgów, Hohenzollernów czy Donersmarków w przypadku dzisiejszego województwa śląskiego, doprowadzając w krótkim czasie do powstania rozległych monokultur – świerkowych w górach i sosnowych na niżu. Stałe dochody uzyskiwane z tak prowadzonych lasów przyczyniły się do powstrzymania ich nadmiernej eksploatacji. Negatywne skutki takiej organizacji gospodarstwa leśnego, wyrażające się niestabilnością zdrowotną drzewostanów wywołaną zaburzeniami w równowadze ekosystemów, ujawniło się dopiero po latach. Planowe gospodarowanie nie objęło części mniejszych właścicieli, których sposób użytkowania lasu nakierowany na maksymalizację doraźnie uzyskiwanych dochodów, prowadził do ujemnego bilansu zmian powierzchni leśnej ówczesnej Polski.

Poza XIX wieczną monotypizacją, na dzisiejszy obraz lasów wpływ miały wszystkie zakręty naszej historii. W okresie rozbiorowym, zaborcy realizowali rabunkową gospodarkę leśną prowadząc rozdawnictwo lasów i dokonując olbrzymich wyrębów w skonfiskowanych dobrach uczestników powstań narodowych. Dalsze zubożenie lasów nastąpiło w wyniku działań frontowych, jak również rabunkowych wycinek okupanta w czasie pierwszej i drugiej wojny światowej. Lesistość Polski, która jeszcze w drugiej połowie XVIII wieku wynosiła 40%, na początku rozbiorów zmalała do 31%, po I wojnie światowej spadła do 23%, zaś po II wojnie światowej zmalała do niemal 20%. Po tym okresie, w wyniku zalesień gruntów nieprzydatnych rolniczo nastąpiło zwiększenie powierzchni leśnej, co doprowadziło do wzrostu wskaźnika lesistości do współczesnych 28%. Lasy województwa śląskiego nie uniknęły wymienionych procesów i przemian. Przejmując je po II wojnie światowej w zarząd, leśnicy śląscy otrzymali do gospodarowania lasy z przewagą jednogatunkowych drzewostanów sosnowych i świerkowych.

Poza organizacją administracji leśnej, najpilniejszym zadaniem jakie stanęło w 1945 roku przed nowo utworzoną administracją leśną było oszacowanie szkód powstałych w wyniku działań wojennych oraz prowizoryczne zinwentaryzowanie zasobności drzewostanów. W kolejnych latach powstawały coraz doskonalsze opracowania planistyczne, noszące nazwę wpierw prowizorycznego (1946-1952), a później definitywnego (1956-1964) urządzania lasu. Od połowy lat 60. ubiegłego wieku plany urządzania sporządzane były już w kolejnych rewizjach powtarzanych cyklicznie co 10 lat. Na duże trudności napotyka próba odtworzenia charakterystyki wyjściowego, powojennego stanu lasów. Na przeszkodzie stoją reformy zarówno administracji państwowej, jak i leśnej parokrotnie przeprowadzone po tym okresie. Zachowane syntetyczne wskaźniki odnoszą się do różnych obszarów i nie powinny być porównywane. Pamiętając o tym zastrzeżeniu można przyjąć, że średnia zasobność drzewostanów w 1956 roku (początek I pełnej rewizji urządzeniowej) wynosiła około 135 m3/ha, była zatem o około 60% niższa od obecnej, wynoszącej 222 m3/ha. Daleko odbiegający od stanu dzisiejszego był również udział powierzchniowy i miąższościowy panujących gatunków drzew. Poza dominacją sosny, uwagę zwracał wysoki, miąższościowy i powierzchniowy udział świerka oraz niewielka, jak na układ siedlisk, powierzchnia zajmowana przez gatunki liściaste, zwłaszcza dęby. W szczątkowej postaci występowały jeszcze drzewostany jodłowe.

Zmiany udziału procentowego gatunków lasotwórczych rozpoczęły się w śląskich lasach niemal równocześnie z końcem wojny. Powodem tych zmian był rozwój przemysłowy Górnego Śląska. Coraz większe ilości zanieczyszczeń przemysłowych docierających do lasów wywoływały zmiany w ekosystemie i zaburzenia w fizjologii drzew. Wynikiem końcowym tych procesów było obserwowane powszechnie zahamowanie przyrostów drzew, obniżenie progu ich odporności na czynniki stresowe, a przede wszystkim masowe zamieranie wrażliwszych gatunków. Jako pierwsze z terenu Jury, Beskidu Śląskiego i niektórych obszarów niżowych Górnego Śląska ustąpiły drzewostany jodłowe. Kolejnym ginącym gatunkiem lasotwórczym był świerk, którego regres na Górnym Śląsku rozpoczął się w połowie lat 60. ubiegłego wieku, ogarniając stopniowo obszary położone peryferyjnie. Pod koniec lat 80. większe kompleksy świerkowe zachowały się jedynie w Beskidach. Drzewostany sosnowe nie wykazywały procesów rozpadu, ale sosny chronicznie nękane przez owady uszkadzające igły i pączki zatraciły właściwy dla siebie pokrój i znacząco spowolniły swój wzrost. Powszechność procesów chorobowych zmusiła do poszukiwanie sposobów, jeśli już nie na utrzymanie możliwości produkcyjnych, to chociaż na zachowanie funkcji środowiskotwórczych przez zdegradowane lasy. Miało to szczególnie istotne znaczenie dla mieszkańców Górnego Śląska, których warunki życia stawały się coraz bardziej uciążliwe w wyniku skoncentrowania na niewielkim obszarze 20% ludności kraju i wielu uciążliwych dla środowiska gałęzi przemysłu. Wyrazem przyjętego przez śląskich leśników kierunku prymatu funkcji społecznych i środowiskotwórczych nad gospodarczymi stało się utworzenie pod koniec lat 60 ubiegłego stulecia Leśnego Pasa Ochronnego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, w skład którego weszły nadleśnictwa okalające aglomerację górnośląską. Jego głównym zadaniem było zahamowanie rozpadu drzewostanów poprzez ich przebudowę na uprawy liściaste i mieszane z udziałem gatunków o zwiększonej tolerancji na skażenia, takich jak sosna czarna, dąb czerwony i modrzew. Równolegle z przebudową lasów realizowano plany zbudowania na terenach leśnych 105 ośrodków wypoczynku sobotnio-niedzielnego, mogących pomieścić jednorazowo 300 tys. osób. W kilka lat później zdobyte w LPO GOP doświadczenia w przebudowie drzewostanów wykorzystane zostały w nadleśnictwach pozostałej części województwa.

W wyniku przemian ustrojowych rozpoczętych po roku 1989 z mapy gospodarczej Śląska zniknęło wiele najuciążliwszych dla środowiska zakładów przemysłowych, w pozostałych zaś poprzez zmiany technologii i hermetyzację procesów produkcyjnych znacząco obniżono poziom emisji. Lasy województwa zareagowały na poprawę jakości powietrza wzrostem kondycji zdrowotnej i odporności na czynniki szkodliwe. Korzystne zmiany w witalności lasów są i przez najbliższe lata nadal jeszcze będą wyhamowywane przez zakumulowane w glebie związki toksyczne pochodzące z przemysłowych zanieczyszczeń powietrza. Ich rozkład do postaci neutralnej biologicznie szacowany jest zależnie od budowy chemicznej na kilka do kilkuset lat. Choć jeszcze daleki od wzorcowego, obecny stan środowiska pozwala na korzystanie w hodowli lasu z pełnej palety gatunków lasotwórczych, umożliwiając przebudowę XIX wiekowych monokultur na pozostające w zgodzie z siedliskiem, wielogatunkowe i różnowiekowe drzewostany. Efekty zrealizowanych prac są już wyraźnie widoczne. Poza beskidzkimi świerczynami, lasy województwa śląskiego są w dobrym i bardzo dobrym stanie, gwarantującym wypełnienie wszystkich oczekiwanych od nich środowiskowych, społecznych i ekonomicznych funkcji.

Największym współczesnym wyzwaniem dla leśnictwa śląskiego jest zachowanie trwałości lasów beskidzkich. W wyniku nałożenia się występujących w ostatnim okresie anomalii klimatycznych na zdarzenia z przeszłości (wprowadzenie niestabilnych świerczyn w miejsce pierwotnie występujących tu lasów bukowo-jodłowo-świerkowych oraz zmian w funkcjonowaniu ekosystemów spowodowanych wieloletnim oddziaływaniem zanieczyszczeń przemysłowych), obserwowany od szeregu lat powolny rozpad drzewostanów świerkowych nabrał po suszy 2006 roku gwałtownego przyspieszenia i objął swym zasięgiem całość Beskidu Śląskiego i większą część Beskidu Żywieckiego. Tempo zamierania, pomimo podjęcia wszystkich możliwych środków zaradczych nie słabnie, bowiem do wyżej wymienionych przyczyn dołączyły skutki osłabienia świerków działalnością powszechnie występującej w tej części Karpat choroby – „opieńkowej zgnilizny korzeni”. W obecnym stanie rzeczy, możliwość ingerencji człowieka w procesy rozpadu ogranicza się do wpływania na liczebność korników stanowiących ostatnie ogniwo w łańcuchu chorobowym. Głównym celem szeroko i intensywnie prowadzonych działań ograniczających populację korników jest spowolnienie tempa zamierania drzewostanów dla zyskania czasu na ich przebudowę. Nowo wprowadzane pokolenie lasu składać się winno głównie z buka i jodły, zaś niezbędnym warunkiem ich pomyślnego wyhodowania jest wysadzenie sadzonek pod okapem drzewostanu dla zapewnienia koniecznej w warunkach górskich ochrony przed mrozem i silnym promieniowaniem słonecznym.

Wybrane informacje statystyczne

Województwo śląskie z lesistością 31,7% pod względem lesistości sytuuje się na 5 pozycji w kraju. Z ogólnej powierzchni 400,8 tys. ha gruntów leśnych, lasami pokrytych jest 391,4 tys. ha, zaś 9,4 tys. ha stanowią grunty związane z gospodarką leśną.

W strukturze własnościowej dominującą kategorią są lasy publiczne. Według stanu na 31.12.2007 roku, w granicach województwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe znajdowało się 319540 ha gruntów leśnych Skarbu Państwa, wśród których 310895 ha stanowiły lasy. Zarząd nad nimi sprawowany jest przez 27 nadleśnictw, spośród których 21 jednostek (Nadleśnictwa Bielsko, Brynek, Gidle, Herby, Jeleśnia, Katowice, Kłobuck, Kobiór, Koniecpol, Koszęcin, Lubliniec, Rudziniec, Rudy Raciborskie, Rybnik, Siewierz, Świerklaniec, Ujsoły, Ustroń, Węgierska Górka, Wisła, Złoty Potok) posiada siedziby i całość lub większość zarządzanych lasów w granicach województwa, 4 jednostki (Nadleśnictwa Andrychów, Chrzanów, Olkusz, Sucha) w których jedynie część zarządzanych lasów znajduje się w granicach województwa, zaś swoje siedziby posiadają w województwie małopolskim i 2 jednostki (Nadleśnictwa Kędzierzyn i Zawadzkie) z siedzibami w województwie opolskim i częścią lasów w województwie śląskim. Organizacyjnie, wszystkie nadleśnictwa województwa śląskiego, opolskiego i 4 nadleśnictwa z zachodniej części województwa małopolskiego (łącznie 38 jednostek) wchodzą w skład Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach.

W granicach województwa śląskiego spotyka się większość, bo aż 22 spośród 26 siedlisk leśnych wyróżnionych w typologii leśnej. Obok powszechnie występujących w innych regionach Polski siedlisk nizinnych, występują tu siedliska wyżynne (Jura Krakowsko-Częstochowska) i górskie (Beskid Śląski, Mały i Żywiecki). W lasach zarządzanych przez Lasy Państwowe największy areał zajmują: bór mieszany świeży – 19,3%, bór mieszany wilgotny – 13,4 %, las mieszany świeży – 11,5 %, las mieszany górski – 11,0%, las mieszany wilgotny – 10,8%, bór świeży – 10,4%. Pozostałe siedliska: bór suchy, bór wilgotny, bór bagienny, bór mieszany bagienny, las mieszany bagienny, las świeży, las wilgotny, ols, ols jesionowy, las łęgowy, bór mieszany wyżynny, las mieszany wyżynny, las wyżynny, bór wysokogórski, bór mieszany górski, las mieszany górski i las górski, zajmują od 0,1 do 6,0%. Powierzchniowy udział siedlisk żyźniejszych (lasowych) jest większy niż w skali całego kraju.

Głównym gatunkiem lasotwórczym w lasach państwowych województwa nadal pozostaje sosna, zajmująca wespół z modrzewiem (wg kryterium gatunku panującego) 65,8% powierzchni. Będący na drugim miejscu świerk ma 9,9% udziału powierzchniowego, buk 5,1%, dąb, klon i jawor 7,6%, zaś brzoza 6,4%. Według kryterium gatunków rzeczywistych, tj. zajmowanej przez nie powierzchni niezależnie od miąższości i pozycji w drzewostanie, w wyniku prowadzonej przebudowy udział sosny i świerka systematycznie maleje na rzecz gatunków liściastych, zwłaszcza buka i dęba.

Również pod względem udziału poszczególnych gatunków w tworzeniu zasobów drzewnych województwa, wynoszących łącznie nieco ponad 66 milionów m3, największy udział w zapasie grubizny, bo aż 55,5% (co stanowi 36676 tys. m3) przypada na sosnę. Na kolejnych pozycjach znajdują się: świerk z 24,5% udziałem i zapasem 16196 tys. m3, buk 6,4% z zapasem 4197 tys. m3, dąb, klon, jawor, wiąz i jesion o łącznym udziale 5,0% i zapasie 3300 tys. m3 oraz brzoza z 4,6% udziałem i zapasem 3052 tys. m3.

W wyniku wymienionych na wstępie zaszłości historycznych, rozkład powierzchni w klasach wieku odbiega od „normalnego” i przedstawia się następująco: I klasa – 13,8%, II klasa – 18,4%, III klasa – 17,6%, IV klasa – 20,0%, V klasa – 14,0%, VI klasa – 6,7%, VII klasa – 3,5% oraz klasa odnowienia i klasa do odnowienia – 5,0%.

Ponad 91% lasów państwowych w granicach województwa zaliczona została do lasów ochronnych. Składają się na tę powierzchnię następujące kategorie: rezerwaty – 1,0%, lasy glebochronne – 3,8%, lasy wodochronne – 16,4%, lasy uszkodzone przez przemysł – 59,5%, lasy cenne przyrodniczo – 0,2%, lasy stanowiące stałe powierzchnie badawcze – 0,8%, drzewostany nasienne – 0,4%, ostoje zwierząt chronionych – 0,2%, lasy położone w miastach i wokół miast – 8,0%, lasy uzdrowiskowe – 1,1% oraz lasy mające szczególne znaczenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa – 0,7%.

Na obszarach leśnych zarządzanych przez lasy państwowe przeszło 146643 ha objętych zostało różnymi formami ochrony przyrody. Ustanowionych zostało 61 rezerwatów o łącznej powierzchni 3925 ha, powołano 7 parków krajobrazowych, w skład których wchodzi 134506 ha lasów państwowych, i 4 obszary chronionego krajobrazu zajmujące powierzchnię 4427 ha, wyznaczono 5 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych o powierzchni 1876 ha oraz 54 użytki ekologiczne o łącznej powierzchni 250 ha. Ponadto, decyzją wojewody, w lasach województwa wyznaczono 18 stref ochronnych obejmujących powierzchnię 912 ha wokół miejsc rozrodu bociana czarnego i 8 stref o powierzchni 563 ha wokół miejsc rozrodu bielika.

Przeprowadzona w 2007 roku inwentaryzacja siedlisk oraz wybranych gatunków roślin i zwierząt ujawniła występowanie na gruntach zarządzanych przez lasy państwowe 14 typów siedlisk leśnych, 22 typy siedlisk nieleśnych, 8 gatunków roślin i 25 gatunków zwierząt wymienionych jako priorytetowe w załącznikach tzw. Dyrektywy Ptasiej i Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej.

Część lasów Nadleśnictw Ustroń, Bielsko i Kobiór, o łącznej powierzchni 3581 ha, wchodzi w skład Obszaru Specjalnej Ochrony „Dolina Górnej Wisły” powołanego dla ochrony ptaków. Na różnym etapie projektowania znajdują się dalsze ostoje Europejskiej Sieci Ekologicznej obszarów chronionych Natura 2000, m.in. OSO Beskid Żywiecki, OSO Las Tworkowski, SOO Beskid Śląski, SOO Beskid Żywiecki, SOO Beskid Mały, SOO Stawy Łężczok, SOO Ostoja Środkowojurajska, SOO Złotopotocka, SOO Olsztyńsko-Mirowska, SOO Szachownica, SOO Cieszyńskie Źródła Tufowe, SOO Graniczny Meander Odry, SOO Pierściec, SOO Suchy Młyn, SOO Storczykowe Buczyny w Szybowicach, SOO Źródła Rajecznicy.

Lasy województwa obfitują w zwierzynę łowną. Spośród gatunków łownych, wg stanu z marca 2008 roku, w lasach bytowało m.in. 68 łosi, 10344 jelenie, 1087 danieli, 32534 saren, 9379 dzików, 8835 lisów, 18370 zajęcy, 1477 borsuków i 2158 jenotów. Obecność w kompleksach leśnych licznej populacji dużych roślinożerców wpływa niekorzystnie na stan upraw i młodników. W wyniku zgryzania i spałowania, wydeptywania i czemchania z upraw i młodników eliminowane są lub poważnie uszkadzane niektóre, najczęściej najcenniejsze gatunki drzew. Corocznie rejestrowane jest występowanie szkód od zwierzyny na powierzchni około 3,0 tys. ha upraw i 3,5 tys. ha młodników. Dla ich ograniczenia szeroko stosowane są repelenty, grodzenia i osłony mechaniczne.

Szkodniki liściożerne stanowią w ostatnich latach stosunkowo niewielkie zagrożenie dla lasów województwa. Jedynie corocznie pojawiająca się osnuja gwiaździsta a w niektórych latach również osnuja czerwonogłowa, mogą być zagrożeniem dla trwałości lasów. Prowadzony przez Lasy Państwowe system monitorowania, wykrywania i prognozowania tych zagrożeń (również w lasach nie będących własnością Skarbu Państwa) umożliwia przeprowadzenie działań ratowniczych, do których wykorzystywane są nowoczesne, przyjazne dla środowiska preparaty i lotnicza aparatura aplikacyjna, pozwalająca na minimalizację dawek insektycydów.

Sąsiedztwo zamieszkiwanej przez ponad 2 miliony ludzi aglomeracji górnośląskiej i dobrze rozwinięta sieć komunikacyjna umożliwiająca dotarcie do niemal każdego kompleksu leśnego, przyczyniają się do silnej penetracji terenów leśnych przez ludzi, stwarzając jednocześnie wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia pożarów. Rokrocznie w lasach województwa wybucha ich kilkaset. Dla szybkiego wykrywania pożarów i sprawnego prowadzenia ich gaszenia stworzony został system, na który składają się: samoloty i śmigłowce wyposażone w aparaturą gaśniczą, wieże obserwacyjne (48 obiektów na terenie województwa współpracujących z wieżami położonymi w pobliżu granic), niezależny system łączności radiowej pomiędzy służbami Lasów Państwowych a Państwowymi Strażami Pożarnymi, punkty alarmowo-dyspozycyjne usytuowane we wszystkich nadleśnictwach i dyrekcji, sieć punktów czerpania wody dla celów gaśniczych i sieć leśnych dróg dojazdowych, system pasów przeciwpożarowych oraz specjalnie uporządkowane tereny leśne wzdłuż szlaków komunikacyjnych.

Dla ułatwienia społeczeństwu korzystania z walorów rekreacyjnych lasów nadleśnictwa wyznaczyły ponad 50 parkingów, 176 miejsc postoju pojazdów, 21 pól biwakowych i 52 miejsca do biwakowania, 666 km ścieżek rowerowych, 100 km szlaków konnych oraz 1377 km szlaków turystycznych. Lasy Państwowe włączyły się również w prowadzenie edukacji przyrodniczo-leśnej społeczeństwa, w czym pomocnych jest 7 ośrodków edukacyjnych, 10 izb przyrodniczo-leśnych i 56 ścieżek przyrodniczych.

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy