zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Rekreacja i turystyka

Pin It

Wypoczynek jest potrzebą środowisk silnie zurbanizowanych. Literatura wskazuje na zależność między stopniem koncentracji zabudowy i gęstości zaludnienia, a potrzebami wypoczynku: im większa koncentracja ludzi i zabudowy, tym większa potrzeba „ucieczki” z miasta w celach wypoczynkowych. W warunkach województwa śląskiego wypoczynek ma szczególne znaczenie, gdyż na tym obszarze koncentruje się najwięcej czynników wywołujących niekorzystne zmiany w organizmie człowieka. Szczególnie cenną formą wypoczynku są zachowania związane z rekreacją ruchową oraz turystyką. Obydwa te zjawiska wzajemnie się przenikają, turystyka może stanowić więc jedną z form rekreacji, zaś ta ostatnia może być jednym z celów turystyki.

Początki turystyki i rekreacji

Województwo śląskie ma bardzo stare tradycje aktywności ruchowej. Tu, podobnie jak w innych regionach występowania czynników uzdrowiskowych (mikroklimat, źródła mineralne), pierwsi kuracjusze pojawili się już na początku XIX w., a do najstarszych ówczesnych górnośląskich kurortów należał Czarków (nie istniejące już uzdrowisko w granicach Pszczyny), a później – Goczałkowice Zdrój, Jastrzębie Zdrój oraz Ustroń. Dziś już tylko Goczałkowice i Ustroń kontynuują dawne tradycje uzdrowiskowe. Niedługo po kuracjuszach pojawili się „na łonie natury” pierwsi turyści, członkowie najstarszych towarzystw turystycznych: Towarzystwa Tatrzańskiego (zał. 1873), Towarzystwa Beskidzkiego (Beskidenverein, zał. 1893) i Polskiego Towarzystwa Turystycznego „Beskid Śląski” (zał. 1910). Zaczęła się upowszechniać turystyka górska, rowerowa, a nawet kajakowa. W Beskidach powstały pierwsze schroniska i szlaki turystyczne: na Jaworowym (1895) i Łysej Górze (1895), na Szyndzielni (1897), na Magurce (1903) i Czantorii (1905). Także w nieco odleglejszym od zurbanizowanej części ówczesnego Górnego Śląska rejonie Babiej Góry powstały schroniska: Beskidenvereinu na Diablaku (1905) i Towarzystwa Tatrzańskiego na Markowych Szczawinach (1906). Atutem rozwoju turystyki w przyrodniczo atrakcyjnych regionach województwa śląskiego stał się dynamiczny rozwój linii kolejowych. Pierwsza kolej przecięła teren obecnego województwa już w 1846 r., rok później połączono ją z Krakowem, a dwa lata później dotarła tu linia drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. Wkrótce kolej umożliwiła dotarcie w góry mieszkańcom uprzemysłowionej części Górnego Śląska (Katowice – Bielsko 1868). Gęstniejąca sieć połączeń kolejowych (Bielsko – Żywiec 1878, Żywiec – Zwardoń 1884, Żywiec – Sucha Beskidzka 1884, Bielsko – Goleszów – Ustroń 1888, czy wreszcie Ustroń – Wisła Głębce 1929-33) spowodowała, że większość wycieczek miała charakter jednodniowy (bez potrzeby nocowania), stąd masowy charakter tego rodzaju wypoczynku i rekreacji już ponad sto lat temu.

Atrakcyjne tereny dla turystyki i rekreacji

Z punktu widzenia  turystyki, rekreacji i wypoczynku możemy w województwie śląskim wyodrębnić tereny szczególnie atrakcyjne pod względem fizjonomii krajobrazu, wartości przyrodniczych i kulturowych oraz turystycznego zagospodarowania. Największymi i najwartościowszymi terenami turystyczno-wypoczynkowymi i rekreacyjnymi województwa są góry, wchodzące w skład trzech grup górskich Beskidów: Beskidu Żywieckiego, Beskidu Śląskiego i Beskidu Małego. O ich popularności decyduje całoroczny charakter bazy noclegowej, umożliwiający zarówno turystykę kwalifikowana letnią (głównie pieszą i rowerową), jak i zimową (narciarską). Drugim głównym terenem turystycznym i rekreacyjnym województwa jest Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (zwana popularnie Jurą), stanowiąca wschodnią część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, osiągająca średnią wysokość w granicach 300-500 m n.p.m. (Skałka koło Jerzmanowic 513 m n.p.m., najwyższa w części środkowej i południowo-wschodniej). O jej atrakcyjności stanowi piękno krajobrazu, korzystne warunki klimatyczne, wysoka lesistość, wyjątkowa różnorodność szaty roślinnej i świata zwierzęcego oraz bogate formy krasowe: ostańce skalne, głębokie doliny i jary oraz liczne jaskinie.

Najatrakcyjniejsze partie Wyżyny chronione są w ramach parków krajobrazowych: „Orlich Gniazd” (pow. 49 432 ha i otulina 59 383 ha) i „Stawki” (pow. 1745 ha, otulina wspólna z  Parkiem Krajobrazowym „Orlich Gniazd”). Walory przyrodnicze tego terenu dopełniają zabytki architektury, zwłaszcza ruiny zamków i sanktuaria (Częstochowa, Żarki-Leśniów, Święta Anna). Lasy stanowią 32 % powierzchni województwa śląskiego. Największy ich procent występuje na obszarach górskich Beskidu Śląskiego, Żywieckiego i Małego. Duże kompleksy leśne występują też w Kotlinie Raciborskiej (lasy rudzkie), Kotlinie Oświęcimskiej (lasy pszczyńsko-kobiórskie) i na Wyżynie Śląskiej (lasy gliwickie i tarnogórsko-lublinieckie). Z punktu widzenia turystyki i rekreacji najatrakcyjniejsze, ze względu na duże walory bioklimatyczne, są bory, lasy świeże i mieszane, a w dalszej kolejności lasy grądowe, dąbrowy i – zwłaszcza w górach – buczyny. Do najbardziej zniszczonych i zdegenerowanych należą lasy w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, choć i tu zdarzają się wyjątkowe fragmenty, np. objęty ochroną rezerwatową Las Segiet w Bytomiu czy Murcki i Ochojec w Katowicach. Na potrzeby turystyki i rekreacji sobotnio-niedzielnej (świątecznej) powstał w latach 60. i 70. na obrzeżach Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego Leśny Pas Ochronny, obejmujący pas lasów sąsiadujących z miastami aglomeracji katowickiej, mający izolować pozostałe tereny od uciążliwości przemysłu, a zarazem umożliwiający wypoczynek w bezpośrednim sąsiedztwie domu. W ramach LPO powstało kilkadziesiąt ośrodków wypoczynku świątecznego połączonych z sobą siecią szlaków turystycznych, z których do naszych czasów przetrwały tylko te najlepiej urządzone, położone z reguły nad wodą, posiadające dogodne połączenie z sąsiednimi miastami. Realizacji programu LPO zabrakło konsekwencji. Tereny, które miały stanowić „zielone płuca”, sukcesywnie zaczęto uprzemysławiać, powodując coraz większą degradację lasów LPO . Na upadek koncepcji LPO złożyły się także przemiany ustrojowe i gospodarcze w Polsce, które zwolniły zakłady pracy z roli organizatora czasu wolnego. Duży potencjał rekreacyjno-wypoczynkowy tkwi w kompleksach leśnych oddalonych nieco od głównych skupisk miast, które – po Leśnym Pasie Ochronnym – można by nazwać „drugą strefą wypoczynku” świątecznego. Należą do nich takie kompleksy, jak: Lasy Rudzko-Gliwickie, Lasy Tarnogórsko-Lublinieckie i Lasy Pszczyńskie. Większa część Lasów Rudzko-Gliwickich, ze względu na swoje walory przyrodnicze i kulturowe, została w 1993 r. objęta ochroną w ramach Parku Krajobrazowego „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich” (pow. 49 387 ha i otulina 14 010 ha). Z kolei Lasy Tarnogórsko-Lublinieckie są najbardziej na wschód wysuniętym fragmentem Puszczy Śląskiej. Mieszkańcy aglomeracji katowickiej traktują Lasy Tarnogórsko-Lublinieckie jako miejsce turystyki rowerowej, pieszej i jesiennych grzybobrań. Trzecim, niedocenionym jeszcze obszarem rekreacyjnym, są Lasy Pszczyńskie, tworzące duży kompleks między Katowicami, Mikołowem, doliną rzeki Wisły i Tychami. W opinii wielu specjalistów są one obszarem, który już od dawna powinien być objęty ochroną prawną. Kompleks ten łączy się z Lasami Rudzko-Gliwickimi, tworząc korytarz ekologiczny łączący dolinę Wisły z doliną Odry. W 1995 r. została przygotowana dokumentacja Pszczyńskiego Parku Krajobrazowego, który jednak nie może się doczekać utworzenia. Na terenie kompleksu Lasów Pszczyńskich znajduje się jedynie Ośrodek Wypoczynku Świątecznego w Paprocanach, choć w planach zagospodarowania rekreacyjnego Leśnego Pasa Ochronnego GOP przewidywano utworzenie 11 dalszych ośrodków. Dla mieszkańców regionu dużą atrakcję stanowi Pszczyna z jej pałacem i muzeami (Muzeum Zamkowe, Muzeum Prasy Śląskiej, skansen „Zagroda Wsi Pszczyńskiej”) oraz Ośrodek Edukacji Ekologicznej „Pszczyńskie żubry” przy rezerwacie „Żubrowisko” w Jankowicach. Walory kompleksu leśnego – podobnie jak w przypadku Lasów Tarnogórsko-Lublinieckich – wykorzystywane są w turystyce rowerowej, turystyce pieszej, a jesienią – do grzybobrania.

Lasy północnej części województwa tworzą chroniony obszar Parku Krajobrazowego „Lasy nad górną Liswartą” (pow. 38 701 ha i otulina 12 045 ha), położonego na terenie powiatów kłobuckiego i lublinieckiego. Wreszcie, najbardziej na północ wysuniętym obszarem leśnym jest fragment zakola Warty, chroniony jako Załęczański Park Krajobrazowy. Prawie w całości leży on na terenie województwa łódzkiego – z ogólnej powierzchni 17 527 ha, w województwie śląskim (w gminie Lipie) znajduje się zaledwie 816 ha, obejmując m.in. rezerwat „Bukowa Góra” (1,06 ha), z płatem naturalnej buczyny niżowej z domieszką jodły oraz obszarem źródliskowym potoku Sucha Struga. W latach 50. powstał na terenach dawnych nieużytków poprzemysłowych Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku, zajmujący obecnie ok. 600 ha powierzchni. Ten unikalny w skali kraju obiekt jest jednym z największych w Europie zespołów wypoczynkowo-rekreacyjno-rozrywkowych. Jego niezwykłość polega głównie na tym, iż jest on jedynym parkiem zbudowanym od podstaw, bez opierania się na istniejącym drzewostanie (zadrzewienie pierwotne stanowiło zaledwie 7 %). Jego największą zaletą jest umożliwienie mieszkańcom regionu odpoczynku i rekreacji w różnorodnych formach, przede wszystkim jednak w ciszy i spokoju zielonych terenów parkowych. Zdecydowana większość osób wybiera bowiem spacer, biegi czy jazdę na rowerze wśród zieleni jako podstawową formę rekreacji, przedkładając je nad korzystanie z infrastruktury parku. Na najwyższym wzniesieniu parku (320 m n.p.m.) zlokalizowano Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne, część wschodnią parku zajmuje Śląski Ogród Zoologiczny, w którym żyje 2800 zwierząt reprezentujących 400 gatunków. Od końca kwietnia do połowy września atrakcją parku – szczególnie dla dzieci – jest Wesołe Miasteczko, sąsiadujące z ogrodem zoologicznym. W zachodniej części parku znajduje się, oddany do użytku w 1956 r., Stadion Śląski, a w jego sąsiedztwie – autokemping i hotel z zapleczem gastronomicznym. W pobliżu Stadionu Śląskiego ulokowano także Górnośląski Park Etnograficzny, który na powierzchni 22 tys. ha zgromadził 52 obiekty dawnego budownictwa wiejskiego z Beskidu Śląskiego, Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. Ponadto, w parku znajdują się baseny kąpielowe i akweny do uprawiania rekreacji nawodnej.

Rodzaje turystycznej aktywności

Zasoby przyrodnicze stanowią bazę różnych dziedzin turystyki – zwłaszcza turystyki kwalifikowanej, rekreacji, sportów rekreacyjnych i sportów ekstremalnych. Należą do nich: turystyka piesza nizinna i górska, turystyka kolarska i cross rowerowy, turystyka i sporty narciarskie, turystyka kajakowa i motorowa, turystyka i rekreacja konna, wspinaczka skałkowa i turystyka jaskiniowa, lotniarstwo i paralotniarstwo, skoki na bungee, zorbing, survival, paintball, marsze i biegi na orientację i inne. To, że zasoby przyrodnicze stanowią zaplecze tych dziedzin aktywności, wynika z prezentowanych już wcześniej definicji, ale także z pewnej tradycji, ukształtowanej przez ponad sto pięćdziesiąt lat zorganizowanych form turystyki i sportu. Z zasobów przyrodniczych korzysta także coraz popularniejsza agro- i ekoturystyka, nazywana także turystyką „zrównoważonego rozwoju”, albo „turystyką alternatywną”. Dla potrzeb wymienionych dyscyplin kształtuje się odpowiednio środowisko przyrodnicze, które to zjawisko nazywane jest zagospodarowaniem turystycznym. Jedną z najstarszych jego form było znakowanie szlaków turystycznych, budowa ścieżek, mostków, ułatwień (stopnie, drabiny, łańcuchy, wspinaczkowa asekuracja stała), altan, schronów i schronisk oraz wież i tarasów widokowych. Do dziś stanowią one czasem dysonans w naturalnym krajobrazie, jednak bez minimalnego zagospodarowania turystycznego uprawianie turystyki i rekreacji stanowiłoby o wiele większe zagrożenie dla naturalnego środowiska, niż dotychczas.

Agroturystyka

Turystyka na terenach wiejskich obejmuje pobyty w gospodarstwach rolnych, imprezy folklorystyczne, ekoturystykę i zwiedzanie obszarów przyrodniczo cennych. Związana z nią oferta kwater w typowych gospodarstwach produkcyjnych, pozwala na poznanie codziennej pracy w gospodarstwie oraz życia zwierząt hodowlanych. Ma to znaczenie dla turystów ze środowisk zurbanizowanych, zwłaszcza z małymi dziećmi, dla których często jest to jedyny kontakt (poza telewizją) z gospodarstwem wiejskim. Jest rodzajem turystyki plasującej się na pograniczu turystyki wypoczynkowej i poznawczej. Z tym rodzajem turystyki związana jest także turystyka alternatywna, alternatywna wobec masowości, żywiołowości i bezduszności współczesnej turystyki. Jej głównym celem jest bezpośredni kontakt osób przybywających z autochtonami, korzystanie z bazy (noclegowej, sanitarnej itp.), powstałej z jak najmniejszą szkodą dla środowiska. Trudno tu nie zgodzić się z niektórymi opiniami, że dzięki „zacofaniu” naszej bazy turystycznej w stosunku do żywiołowo rozwijającej się w modnych ośrodkach na Zachodzie, wpisujemy się w aktualne trendy w turystyce światowej. Agroturystyczna oferta województwa śląskiego obejmuje tereny beskidzkie, Wyżynę Krakowsko-Częstochowską i niektóre miejscowości powiatu tarnogórskiego i lublinieckiego, czyli obszary najatrakcyjniejszych zasobów przyrodniczych.

Turystyka piesza

Najbardziej rozpowszechnioną dziedziną turystycznej aktywności jest turystyka piesza, realizowana zwłaszcza na górskich szlakach. Turystyka górska łączy w sobie rekreacyjny wysiłek fizyczny z doznaniami estetycznymi, wynikającymi z kontemplacji urozmaiconego krajobrazu. Tradycja turystyki górskiej i pieszej nizinnej sięgają początków zorganizowanego ruchu turystycznego, tj. lat 70. XIX wieku. Dziś przez województwo biegnie ponad 4200 km znakowanych szlaków, z tego prawie 1200 km w górach, a ponad 3100 km na pozostałym obszarze województwa. Można z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że prawie 90% szlaków przebiega przez tereny przyrodniczo cenne. Przez Beskid Śląski i Żywiecki biegnie odcinek Głównego Szlaku Beskidzkiego (z Ustronia do Wołosatego w Bieszczadach) oraz Mały Szlak Beskidzki (ze Straconki na Luboń Wielki). Ponadto wyznakowano tu kilkadziesiąt szlaków łączących najpopularniejsze miejscowości wypoczynkowe z beskidzkimi szczytami, zwłaszcza tymi najwyższymi: Pilskiem (1557 m n.p.m.), Skrzycznem (1257 m n.p.m.) i licznie odwiedzaną Baranią Górą (1220 m n.p.m.). Nie mniej atrakcyjny od Beskidów jest teren Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, przez którą przeprowadzono kilka, liczących ponad 100 km szlaków nizinnych: Szlak Orlich Gniazd (z Krakowa do Częstochowy), Szlak Warowni Jurajskich (z Rudawy do Mstowa), Szlak „Zamonitu” (z Gołonoga do Siamoszyc), Szlak Tysiąclecia (z Bytomia do Skarżyc) oraz kilkanaście szlaków krótszych, dojściowych. Liczne szlaki turystyczne pokrywają także obrzeża Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, tworząc z istniejącymi w terenie ośrodkami rekreacyjnymi zaplecze wypoczynkowe dla mieszkańców miast. Sieć szlaków ułatwiających zwiedzenie najciekawszych atrakcji pokrywa także tereny ziemi lublinieckiej, ziemi pszczyńskiej i lasy rudzko-gliwickie. Korzystanie ze szlaków ułatwia dogodny dojazd do ich punktów początkowych lub węzłowych oraz – zwłaszcza w górach – znakomicie rozwinięta sieć schronisk górskich.

Turystyka rowerowa

Nieco młodsza, za to z pewnością bardziej rozpowszechniona, jest turystyka rowerowa. Na rowerze można zobaczyć więcej, dojechać dalej, stąd popularność tego środka transportu w turystyce. Wraz z pojawieniem się nowych rodzajów rowerów wzrosła moda na turystykę rowerową w warunkach ekstremalnych: na stromych ścieżkach górskich i szlakach dla turystyki pieszej. Stanowi to dość spore zagrożenie dla wędrujących tymi samymi szlakami turystów pieszych. Łączna długość szlaków i ścieżek rowerowych wynosi obecnie ok. 1050 km (w tym 160-kilometrowa wersja rowerowa Szlaku Orlich Gniazd i wspólna z Czechami trasa po Euroregionie „Śląsk Cieszyński”), choć zaplanowana docelowo sieć szlaków rowerowych w ramach programu „Rowerem po Śląsku”, obejmująca całe województwo, ma liczyć kilka tysięcy kilometrów. Przez najciekawsze tereny województwa przebiegają m.in. międzynarodowe trasy EUROVELO R4 (Chałupki –Pszczyna – Oświęcim), Greenways (Cieszyn – Skoczów – Goczałkowice – Pszczyna) oraz Wiślańska Trasa Rowerowa.

Turystyka narciarska, narciarstwo zjazdowe

Równolegle z upowszechnianiem w XIX w. turystyki górskiej narodziło się narciarstwo, które początkowo miało charakter wędrowny, a narty stanowiły ułatwienie zimowej wędrówki górskiej, później zaś – zwłaszcza narciarstwo zjazdowe – przekształciło się w samoistną dyscyplinę sportową i rekreacyjną. Dziś ten drugi rodzaj narciarstwa, bardziej agresywny dla środowiska naturalnego, oparty o liczne urządzenia wspomagające (wyciągi, ratraki, instalacje do sztucznego naśnieżania, elektryczne oświetlenie) zdecydowanie góruje. I nie pomagają protesty czy apele środowisk chroniących przyrodę. Narciarstwo rozkwita. W Beskidach na turystów czeka ponad 200 km tras narciarskich w okolicy Bielska-Białej (Klimczok, Szyndzielnia, Magurka), Jaworza (Błatnia), Szczyrku (Cerhla), Istebnej (Kubalonka, Jaworzynka, Koniaków), Milówki (Kamesznica) i Rajczy (Zwardoń, Sól, Rycerka, Ujsoły). Dla miłośników narciarstwa zjazdowego działa ponad 150 wyciągów narciarskich i odpowiednio przygotowane stoki. Największymi ośrodkami narciarskimi są: Szczyrk, Korbielów, Wisła, Ustroń, Brenna, Istebna i Zwardoń. W Bytomiu działa całoroczne centrum narciarskie „Dolomity Sportowa Dolina”, a kilka wyciągów funkcjonuje także na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej: w Cisowej k. Pilicy, Grabowej k. Łaz, Morsku, Smoleniu

Aby odciążyć oblegane w sezonie miejscowości i stoki beskidzkie, inwestuje się w sztuczne stoki narciarskie i wyciągi na dawnych wyrobiskach i hałdach (Bytom, Leszczyny, Sosnowiec).

Turystyka i rekreacja konna

Bardziej przyjazna środowisku jest z pewnością turystyka i rekreacja konna. Niegdyś ten rodzaj sportu i rekreacji związany był ściśle ze stadninami koni, jednak w ostatnich czasach rozpowszechnił się  poprzez tworzenie na obrzeżach miast i miejscowości wczasowych ośrodków jazdy konnej, posiadających od kilku do kilkunastu koni pod wierzch. W ten sposób sporty konne trafiły niemal „na podwórka” wielkich miast (przykładem – ośrodek konny na katowickim Muchowcu w sąsiedztwie Osiedla Paderewskiego), stanowiąc kolejną propozycje aktywnego spędzania wolnego czasu. W województwie śląskim istnieje kilka ośrodków jazdy konnej o długoletnich tradycjach (Pruchna-Ochaby, Trachy, Zbrosławice) i wiele nowych.

Przez najatrakcyjniejsze przyrodniczo tereny województwa śląskiego przebiegają też dwa długodystansowe szlaki konne: Jurajski Szlak Konny (Małobądz – Podzamcze –Mirów – Złoty Potok – Zrębice – Olsztyn koło Częstochowy), liczący ok. 250 km oraz odcinek Transbeskidzkiego Szlaku Konnego: Brenna – Węgierska Górka – Korbielów – Zawoja (cały szlak biegnie do Wołosatego w Bieszczadach licząc ponad 600 km). Na potrzeby turystyki konnej wyznaczono też krótkie, kilkunastokilometrowe szlaki jeździeckie (Szlak Jurajskiej Karawany Konnej – 15 km i Pętla „Wikinga” – 22 km).

Rekreacja lotnicza

W górach i na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej pojawiają się kolorowe skrzydła lotni i paralotni. Województwo śląskie ma bogate tradycje lotnicze. Sporty lotnicze i szybowcowe uprawiane były tutaj już przed II wojną światową, a nazwy takich szybowisk, jak Chełm koło Goleszowa, Aleksandrowice czy Żar, weszły na stałe do historii polskiego lotnictwa sportowego. Do dziś z aeroklubami w Częstochowie i Bielsku-Białej związani są mistrzowie świata w sportach lotniczych i szybowcowych, którzy udzielają mniej wprawnym adeptom sportów lotniczych cennych wskazówek. Dziś najwięcej amatorów turystycznych lotów nad Śląskiem, szybownictwa i motolotniarstwa przyciągają lotniska sportowe: Katowice-Muchowiec, Rybnik-Gotartowice, Gliwice-Trynek, Aleksandrowice k. Bielska-Białej i Rudnik k. Częstochowy. Dużym ośrodkiem sportów szybowcowych jest góra Żar nad Porąbką.

Cieszące się coraz większą popularnością lotniarstwo i paralotniarstwo nie wymaga profesjonalnego zaplecza, stąd barwne czasze lotni i paralotni coraz częściej pojawiają się nad Beskidami i jurajskimi ruinami. Do miejsc najpopularniejszych w tym względzie należą góry: Żar, Skrzyczne i Ochodzita w Beskidach oraz rejon Olsztyna, Góra Siewierska i Klucze na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.

Rekreacja i turystyka wodna

W województwie śląskim znajduje się kilkanaście rzek i zbiorników wodnych, służących rekreacji nawodnej i żeglarstwu. Najczęściej są to zbiorniki sztuczne, utworzone poprzez budowę zapór na ciekach wodnych, ale istnieje też kilka zbiorników urządzonych w dawnych wyrobiskach górniczych kopalń piasku (Dzierżno, Pławniowice, Sosina, Nakło-Chechło, Rogoźnik, Pogoria I-IV). Większość z nich wykorzystywana jest do żeglarstwa, także windsurfingu, kajakarstwa, wioślarstwa, do pływania i wypoczynku nad wodą. Do rekreacji nad wodą są przystosowane także liczne stawy, jak np. „Posmyk” w Kokotku, „Balaton” w Maczkach, „Ameryka” w Złotym Potoku, Dolina Trzech Stawów w Katowicach. Do największych akwenów żeglarskich województwa należy tzw. Kaskada Soły, czyli zespół trzech sztucznych jezior na rzece Sole: Żywieckiego, Międzybrodzkiego i Czanieckiego, nad którymi ulokowały się liczne ośrodki wodne i rozwinięta baza noclegowa. Podobnie dobrze zagospodarowane są trzy zbiorniki Pogoria w Dąbrowie Górniczej oraz zbiorniki Poraj i Blachownia w pobliżu Częstochowy, Zbiornik Pławniowice koło Gliwic oraz Zbiornik Rybnicki na rzece Rudzie. Do turystyki kajakowej wykorzystywane są odcinki większych rzek województwa, z których uznaniem cieszy się Warta, Pilica, Liswarta i Biała Przemsza.

Wspinaczka skałkowa i jaskiniowa

Specyficzne ukształtowanie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, liczne ostańce, bramy skalne i iglice, sprawiły, że teren ten stał się niezwykle atrakcyjny dla celów wspinaczki skałkowej. Żywiołowy rozwój tej dziedziny sportu i rekreacji spowodował konflikt z rzecznikami ochrony przyrody i po utworzeniu Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych tylko nieliczne tereny przeznaczone są na działalność skałkową. Należą do nich: Skałki – Kroczyckie, Podlesickie, Rzędkowickie, Włodowickie oraz rejon – Podlesic, Okiennika, Olsztyna, Podzamcza i Ryczowa. W wyniku zjawisk krasowych powstało na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej ponad 900 jaskiń i schronisk skalnych, zgrupowanych w okolicy Olsztyna, Potoku Złotego, Podlesic i Smolenia, stanowiących cel przyjazdu grotołazów i turystów jaskiniowych.

Turystyka uzdrowiskowa

Określana jest też mianem turystyki zdrowotnej i towarzyszy rozwojowi turystyki od zarania. Jej cechą jest koncentracja w miejscach występowania walorów uzdrowiskowych (źródła mineralne i termalne, mikroklimat). W województwie śląskim głównymi ośrodkami tego typu pobytów jest Ustroń w Beskidzie Śląskim i Goczałkowice Zdrój w Kotlinie Oświęcimskiej. Niegdyś znanym uzdrowiskiem było także Jastrzębie Zdrój, jednak górnicza eksploatacja węgla kamiennego spowodowała zanik naturalnych źródeł oraz zanieczyszczenie środowiska, zwłaszcza atmosfery.

Inne

Wśród dziedzin rekreacji nie zostało uwzględnione bardzo popularne wędkarstwo, ze względu na dość rozległą bazę (często do łowienia służą niewielkie akweny) czy myślistwo (ze względu na wąski krąg uprawiających ten rodzaj wypoczynku).

Przyszłość turystyki i rekreacji

Trwająca już od prawie 150 lat turystyczna eksploatacja zasobów przyrodniczych województwa śląskiego nie wyrządziła im takiej szkody, jak inne dziedziny ludzkiej aktywności – zwłaszcza przemysł i urbanizacja. Nadal jeszcze większość ze wspomnianych tu zasobów posiada potężny, niewykorzystany, a zarazem zagrożony potencjał. Megatrendy światowej turystyki, prognozowane do roku 2020 wskazują bowiem, że turyści 90% swojej aktywności będą kierowali ku sferze kontaktu z przyrodą, szukając przy tym terenów dotychczas jeszcze nie eksplorowanych masowo. Aby zagospodarowywanie turystyczne i pakietowanie usług turystycznych nie następowało żywiołowo, należy zwrócić baczną uwagę na podporządkowanie dalszego rozwoju usług turystycznych celom ochrony środowiska, związanym z programem zrównoważonego rozwoju i szeroko pojętej edukacji ekologicznej.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy