zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Zieleń miejska – cenniejsza niż nam się wydaje

Pin It

Bliżej przyglądając się strukturze i funkcjonowaniu miasta, rozumianego jako ścisłe połączenie struktur ekonomicznych, technicznych i socjalnych wraz z elementami biotycznymi i abiotycznym otoczeniem, nie sposób oprzeć się wrażeniu, że miasto stanowi swoisty rodzaj systemu ekologicznego, ekosystemu. Miasto jest sztucznym tworem urbanistów, planistów i architektów, daleko odbiegającym od powszechnie kojarzonej definicji ekosystemu. Przyglądając się tej definicji obiektywnie spostrzec można jej szerokie znaczenie. Przez ekosystem rozumie się wycinek biosfery, w którym elementy ożywione i nieożywione pozostają we wzajemnych relacjach, realizują procesy produkcji i dekompozycji przy mniej lub bardziej zamkniętym obiegu materii i przepływie energii (Weiner 2006). W ten sposób miasto można opisać jako układ otwarty (zasilany z zewnątrz), zdominowany przez populację jednego gatunku – człowieka, z ograniczoną liczbą innych gatunków, ze znacznie osłabionym poziomem producentów i destruentów, a zatem także o bardzo zachwianych mechanizmach samoregulacyjnych. Zatem można uznać miasto za pewien układ ekologiczny funkcjonujący wraz z człowiekiem, w którym to człowiek jest, w pewnym stopniu, decydentem jak ten układ będzie funkcjonował.
Celem opracowanego w latach 70-tych XX wieku programu UNESCO „Człowiek i biosfera" ('Man & Biosphere', skr. MAB) jest tworzenie i propagowanie właściwych relacji między człowiekiem a biosferą. Program ten ma na celu tworzenie międzynarodowej Sieci Rezerwatów Biosfery oraz podkreślenie ścisłej zależności między gospodarką człowieka a środowiskiem przyrodniczym, a w szczegółach m. in. ekologicznych aspektów wykorzystania energii w systemach miejskich, zależności między postępującą urbanizacją a zmianami przyrodniczymi, a także zagospodarowaniem terenów zielonych na terenie miasta. W zrównoważonym rozwoju miasta podkreśla się rolę ochrony przyrody na terenie zurbanizowanym i uwzględnia konieczność ujęcia planistycznego terenów zielonych. Kwestie te regulują w Polsce dwa akty prawne: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. 2001 nr 62 poz. 627 ze zm.) oraz Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. 2004 nr 92 poz. 880 ze zm.). W rozumieniu tej ostatniej tereny zieleni to „tereny wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nimi związanymi, pokryte roślinnością, znajdujące się w granicach wsi o zwartej zabudowie lub miast, pełniące funkcje estetyczne, rekreacyjne, zdrowotne lub osłonowe, a w szczególności parki, zieleńce, promenady, bulwary, ogrody botaniczne, zoologiczne, jordanowskie i zabytkowe oraz cmentarze, a także zieleń towarzyszącą ulicom, placom, zabytkowym fortyfikacjom, budynkom, składowiskom, lotniskom oraz obiektom kolejowym i przemysłowym".
Zieleń miejska stanowi tą część roślinności, którą w sposób świadomy wprowadza się w określonym celu, formuje, pielęgnuje i ochrania. Dla całości zieleni miejskiej zaleca się przyjęcie minimalnej powierzchni od 8 do 15 m2 urządzonej zieleni na 1 mieszkańca. W dokładnym ustaleniu wartości tego wskaźnika bierze się pod uwagę istniejące zaludnienie, mikroklimat i warunki naturalne danego terenu. W województwie śląskim (biorąc pod uwagę jedynie miasta) powierzchnia parków, zieleńców i zieleni osiedlowej stanowi średnio 2,4% powierzchni miasta, co na 1 mieszkańca daje ok. 25,2 m2 zieleni urządzonej (wg danych GUS, 2012). Jest to wynik niezwykle pozytywny, zwłaszcza na tle innych województw (w województwie mazowieckim powierzchnia parków, zieleńców i zieleni osiedlowej na 1 mieszkańca to 17,5 m2, w małopolskim – 19,8 m2, a w zachodniopomorskim 19,2 m2 (GUS, 2012). Szczególnie cieszy fakt, że w porównaniu z danymi statystycznymi z 2006 r., wysoki wynik województwa śląskiego pozostaje na przestrzeni lat na prawie niezmiennym poziomie (wg GUS w 2006 r. powierzchnia parków, zieleńców i zieleni osiedlowej stanowiła 2,6% powierzchni miasta). Do terenów zieleni miejskiej zalicza się parki spacerowe, parki kultury i wypoczynku np. w Katowicach m.in.: Park Kościuszki, Park Bogucki czy Park Powstańców Śląskich lub w Chorzowie: Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku (Park Śląski), a także liczne ogródki jordanowskie, działkowe, dydaktyczne, w tym ogrody botaniczne, zoologiczne i arboreta, tereny sportowe, łąki, sady, nieużytki, zieleń szlaków komunikacyjnych, a nawet zieleń na dachach, balkonach i zieleń cmentarna.
W tym miejscu należy podkreślić jak ważną rolę spełnia zieleń miejska, poza oczywistymi walorami estetycznymi i rekreacyjnymi. Zieleń w miastach może pełnić funkcje społeczne i wychowawcze, a także zdrowotne i ekologiczne. Prozdrowotna rola zieleni to tłumienie uciążliwego hałasu, ochrona przeciwpyłowa, regulacja miejskiego klimatu (temperatury, wilgotności, ruchów powietrza), filtracja i usuwanie zanieczyszczeń. Funkcje ekologiczne realizuje się m.in. poprzez stwarzanie miejsc życia i schronienia fauny żyjącej w miastach. Zieleń miejska produkuje również tlen, pochłaniając dwutlenek węgla. Postawmy w tym miejscu za przykład 100-letniego buka Fagus silvatica. Jego powierzchnia asymilacyjna może osiągać nawet 170 000 m2, w upalny dzień wydziela w procesie transpiracji nawet do 400 l wody, co jest równoważne 5 klimatyzatorom mieszkaniowym, pochłania ok. 2552 g CO2 w ciągu godziny i wydziela ok.1,7 kg tlenu, co jest jednoznaczne z dostarczeniem tlenu dla 10 mieszkańców miasta. Usunięcie takiego drzewa i zastąpienie młodymi 1-metrowymi bukami, aby uzyskać podobne efekty w produkcji tlenu, wymagałoby posadzenia ich w liczbie ok. 1700. Jak wskazują badania, przeciętny 1 ha zieleni miejskiej pochłania w przeciągu godziny 8 kg CO2 - tyle ile wydala 200 osób. Zatem z prostego rachunku wynika, że na 1 mieszkańca powinno przypadać 50 m2 zieleni śródmiejskiej. W tym aspekcie dobry wynik miast województwa śląskiego (25,2 m2) wydaje się być ciągle za mały (nie uwzględniając terenów zielonych i lasów poza terenami zabudowanymi), a wyniki innych województw pokazują w jak bardzo deficytowym w tlen środowisku żyjemy. Warto jednak zaznaczyć, że każda, nawet najmniejsza forma zieleni ma tutaj znaczenie, np. mały park potrafi obniżyć temperaturę średniodobowo o ok. 6,9%, zwiększyć wilgotność powietrza o ponad 25%, stłumić hałas nawet o 5 dB i zatrzymać nawet do 75% zanieczyszczeń pyłowych. Nie bez przesady jest zatem hasło podawane przez Zakład Zieleni Miejskiej w Katowicach: "Parki to płuca miasta!".
Za ochroną przyrody na terenie miast przemawiają istotne motywy społeczne, kulturowe, naukowe oraz przepisy prawne (np. wspomniane wcześniej Ustawa o ochronie przyrody i Ustawa Prawo ochrony środowiska). Niezbędne w tym aspekcie staje się zwracanie powszechnej uwagi na walory przyrodnicze terenów zieleni w miastach oraz edukację przyrodniczą realizowaną poprzez ścieżki edukacyjne piesze i rowerowe. Praca ekspertów w tym względzie nieustannie trwa: powstają dzięki działalności biologów i przyrodników coraz częściej spotykane ścieżki przyrodnicze, tablice informacyjne, i coraz liczniejsze publikacje. Prowadzone są również prelekcje w szkołach, podejmowane są programy edukacyjne. Bezcenna jest również inicjatywa społeczna, wymuszająca na decydentach podejmowanie odpowiednich działań proekologicznych, ochrony zieleńców, parków, a także tworzenie nowych. Tego typu inwestycje można już zauważyć w planach rozwoju Katowic. „Zielone Katowice" – pod taką nazwą katowicki samorząd w ostatnich latach rozwija tereny rekreacyjne Doliny Trzech Stawów w Katowickim Parku Leśnym im. Romana Stachonia, rozbudowując i ulepszając infrastrukturę sprzyjającą rekreacji. Dolina ta ma stać się miejscem aktywnego wypoczynku dla mieszkańców miasta bez konieczności wyjeżdżania poza jego granice. Warto podkreślić, że zrealizowanie wizji 'zielonego miasta' miałoby dodatkowy walor promocji i wyróżnienia się miasta na tle innych. Bogata oferta rekreacyjna leśnych obrzeży miasta wraz z przyjaznym otoczeniem zieleni w samym centrum może przyciągnąć nie tylko mieszkańców pobliskich osiedli, ale także może turystów z odleglejszych zakątków aglomeracji.

Źródła:
1. Weiner J. 2006. Życie i ewolucja biosfery. Podręcznik ekologii ogólnej. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
2. Główny Urząd Statystyczny: Ochrona środowiska 2012
3. Główny Urząd Statystyczny: Ochrona środowiska 2006

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy