zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Gleby obszarów rolnych

Na terenach rolnych dominują gleby płowe i brunatne, które występują na 24% użytków rolnych. Gleby brunatne wyługowane i brunatne kwaśne zajmują 22,5%, a bielicowe i rdzawe około 19% powierzchni użytków rolnych. Procentowy udział poszczególnych typów gleb w powierzchni użytków rolnych przedstawiono w poniższej tabeli.

Zestawienie powierzchniowe typów gleb obszarów rolnych w województwie śląskim
TYP GLEBY SYMBOL POWIERZCHNIA [ha] % UŻYTKÓW ROLNYCH
Gleby bielicowe i rdzawe A 140474,22 19,32
Gleby płowe i brunatne AB 175009,27 24,07
Gleby brunatne właściwe B 21118,75 2,90
Gleby brunatne wyługowane i brunatne kwaśne Bw 163805,16 22,53
Czarnoziemy   C 7270,10 1,00
Czarne ziemie   D 46810,38 6,44
Gleby mułowotorfowe i torfowomułowe E 23551,41 3,24
Mady F 71244,33 9,80
Gleby glejowe   G 405,46 0,06
Gleby murszowomineralne i murszowate M 8930,38 1,23
Rędziny R 56628,12 7,78
Tn – gleby torfowe i murszowotorfowe TN 11920,39 1,63
Użytki rolne 727167,97
Gleby bielicowe

Gleby biellicowe łącznie z glebami rdzawymi zajmują 19,32% powierzchni użytków rolnych w województwie śląskim. Są one wytworzone głównie z piasków o różnym pochodzeniu geologicznym, gdzie na skutek mniej lub bardziej grubej warstwy próchnicy (butwiny) następuje proces bielicowania. Gleby bielicowe właściwe są wytworzone z luźnych i słabogliniastych piasków z niską zawartością próchnicy 0,5-1% i z silnym zakwaszeniem całego profilu glebowego (pH 3,5-5,0). Gleby bielicowe wytworzone z suchych, luźnych piasków zaliczane są do klasy VI, kompleksu 7, a powstałe z piasku słabogliniastego, przewarstwionego gliną lekką do klasy V, rzadko IV, kompleksu 6. Gleby bielicowe podmokłe tworzą kompleksy rolnicze słabe 9. Gleby bielicowe murszaste wytworzone są z piasków luźnych przy dużych wahaniach poziomu wody gruntowej lub jej obniżeniu i z zalegającymi warstwami torfu lub grubymi pokładami butwiny do 30-35 cm. Wartość rolnicza tych gleb jest słaba i należą do kompleksu 9. Gleby te stanowią także przejście do gleb glejowo-bielicowych o niskiej wartości rolniczej zaliczanej do kompleksu 9 i 3z. Gleby bielicowe torfiaste powstałe przy stopniowym podwyższaniu się wód gruntowych lub stagnacji wody z narastającą warstwą torfową są słabymi glebami użytków leśnych i słabych użytków zielonych z kompleksu 3z.

Gleby bielicowe wykazują niekorzystne właściwości rolnicze, gdyż są zbyt prze­pusz­czalne, za suche, ubogie w składniki pokarmowe przyswajalne dla roślin i silnie kwaśne.

Gleby rdzawe

Utworzone z piasków luźnych lub słaboglinastych i piaskowców gruboziarnistych, bezwęglanowych. Wykazują słabe uwilgotnienie z niskim przemieszczaniem się związków żelaza w głąb i kwaśny odczyn pH 4,5-5,0. Zawartość próchnicy jest niska 0,5-1% i często spada poniżej 0,5%. Ze względu na konieczność intensywnego nawożenia i odkwaszania oraz niekorzystne warunki wodno-powietrzne gleby te mają ograniczoną przydatność dla celów rolniczych. Zalicza je się do słabych gleb kompleksu 6 i 7.

Gleby płowe

Gleby płowe wraz z brunatnymi zajmują 24,07% użytków rolnych. Gleby te powstają z różnych utworów: piasków, glin, iłów i utworów lessowatych. Gleby płowe wytworzone z piasków są bardzo ubogie w składniki pokarmowe. Poziom próchniczny tych gleb rzadko sięga 20 cm, a zawartość próchnicy waha się od 1,0 do 1,3%. Zaliczane są najczęściej do kompleksów 6, 7, 9 oraz 3z. Gleby płowe wytworzone z glin mają lepiej wykształcone cechy genetyczne. Poziom próchniczny jest tu bardziej miąższy. Posiadają właściwe stosunki wodne, tylko w obni­żeniach terenu mogą być nadmiernie uwilgotnione. Zalicza się je do kompleksów 4, 5 i 8. Gleby płowe wytworzone z iłów są ze względu na skład mechaniczny glebami ciężkimi i wadliwymi. Ich przydatność rolnicza ogranicza się do kompleksu 8, 2z lub 3z. Gleby wykształcone z utworów lessowatych wykazują cechy przemycia i brak występowania węglanów w profilu. Są to gleby w większości okresowo suche, tylko w zagłębieniach terenu wykazują właściwe uwilgotnienie. Występują w kompleksach 3 i 4.

Gleby brunatne

W obrębie województwa śląskiego występują wszystkie podtypy gleb brunatnych: brunatne właś­ciwe, brunatne wyługowane i brunatne kwaśne. Dwa ostatnie podtypy na mapie gle­bowo­rolniczej są wydzielone łącznie i opisane symbolem Bw. Gleby brunatne właściwe wytworzone z glin i iłów pylastych występują fragmen­tarycznie na małych obszarach. Łącznie stanowią 2,9% użytków rolnych. Gleby brunatne wyługowane zajmują 22,53% użytków rolnych i są drugim pod względem wielkości typem gleby w województwie. To gleby wytworzone z piasków, glin, pyłów, iłów i utworów lessowatych. Gleby te są silnie zakwaszone tylko w górnej części profilu, podczas gdy niższe poziomy wykazują odczyn prawie obojętny. Spotyka się także gleby słabo kwaśne w całym profilu. Gleby te charakteryzują się najczęściej niską zaso­bnością w składniki pokarmowe. Zawartość próchnicy waha się od 1-2%. Gleby brunatne wykazują zróżnicowaną przydatność rolniczą i zaliczane są do kompleksów od 2 do 6 oraz do kompleksu 8. Występują w klasach bonitacyjnych od II do V.

Czarnoziemy

Czarnoziemy występują jedynie w Kotlinie Raciborskiej i zajmują zaledwie 1% użytków rolnych. Poziom próchniczny sięga w nich do 40 cm, zaś zawartość próchnicy wynosi w przy­bliżeniu 3%. Są to gleby o odczynie obojętnym, o dobrych właściwościach fizycznych i opty­malnym uwilgotnieniu. Skałą macierzystą czarnoziemów są utwory lessowate bogate w częś­ci spławialne. Czarnoziemy zaliczane są do kompleksów: 1, 2 i 4. Gleby te należą do najżyźniejszych w województwie.

Czarne ziemie

Czarne ziemie zajmują 6,44% użytków rolnych województwa śląskiego . Powstawały one w obniżeniach terenu, w warunkach dużego uwilgotnienia, przy udziale roślinności łą­kowej. Gleby te wytworzyły się na piaskach, pyłach, iłach i utworach lessowatych. Przy­datność rolnicza czarnych ziem uwarunkowana jest głównie stosunkami wodnymi. Czarne ziemie wytworzone z utworów cięższych zaliczane są do kompleksów 2 i 8, natomiast czarne ziemie zdegradowane wytworzone z piasków występują w kompleksie 9. Znaczna część czarnych ziem wchodzi w skład użytków zielonych średnich (2z).

Gleby bagienne (organiczne)

Gleby organiczne w województwie śląskim stanowią 6,11% użytków rolnych. Wyróżnia się trzy podtypy gleb bagiennych: mułowo-torfowe (3,24%), torfowe (1,64%) oraz mur­szowo-mineralne (1,23%). Gleby mułowo-torfowe zbudowane są z naprzemianległych warstw torfu i namułów piaszczystych lub gliniastych. Są to gleby okresowo lub stale podmokłe. W całości występują pod użytkami zielonymi i w zależności od stopnia uwilgotnienia zaliczono je do kompleksu 2z lub 3z. Gleby torfowe występują wyłącznie na trwałych użytkach zielonych w kompleksie 2z. W przypadku nadmiernego uwilgotnienia zaliczono je do kompleksu 3z. Gleby murszowo-mineralne powstały na skutek obniżenia poziomu wody i odcięcia dostępu powietrza, co spowodowało przerwanie procesu torfotwórczego. Miąższość warstwy murszowej nie przekracza 25 cm. Gleby te charakteryzują się okresowym nadmiarem wody wiosną , a w lecie jej niedoborem. Gleby te zaliczone zostały do kompleksu 3z.

Mady

Mady zajmują 9,8% użytków rolnych regionu. W zależności od szybkości przepływu oraz składu mechanicznego powstały mady zróżnicowane pod względem typologicznym i gatunkowym. Na omawianym obszarze wyróżnia się dwa typy mad: brunatne i czarnoziemne. Mady terenów górskich charakteryzują się dużą szkieletowością i małą miąższością. Pod względem genetycznym zalicza się je do mad o niewykształconym profilu. Zdecydowana większość mad znajduje się pod użytkami zielonymi (kompleksy 2z i 3z). Tylko nieznaczna cześć jest użytkowana jako grunty orne.

Gleby glejowe

Gleby te zajmują znikomą część użytków rolnych – zaledwie 0,06 %. Wykształciły się one w wyniku procesów glejowych, w warunkach nadmiernego uwilgotnienia. Poziom wody gruntowej w tych glebach występuje płytko i nie ulega większym wahaniom w okresie wegetacyjnym. Rolnicza przydatność gleb glejowych jest ograniczona. Zalicza się je do kompleksu 3z.

Rędziny

Rędziny stanowią 7,79% użytków rolnych województwa śląskiego. Właściwości rędzin są ściśle związane z charakterem skał macierzystych. Z wapieni triasowych powstały średnio głębokie, słabo szkieletowe rędziny, z wapieni jurajskich − rędziny płytkie i szkieletowe, zaś z mar­gli kredowych − głębokie i bezszkieletowe. Wyróżniono dwa podtypy rędzin: brunatne i czarnoziemne. Rędziny brunatne wys­tępują w partiach stokowych lub grzbietowych wzniesień terenu. Rędziny czarnoziemne powstały wyłącznie z wapieni kredowych w długotrwałym procesie darniowym, w którym istniały warunki gromadzenia próchnicy.

Materiał strony opracowano na podstawie: Romańczyk i in. 2015. Opracowanie ekofizjograficzne do Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice, ss. 662 (msk.).

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr Jerzy B. Parusel

Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Śląskiego.

      logo CDPGS small logo slaskie kolorowe rgb

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy