zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Kopalny świat przyrody nieożywionej

Planeta Ziemia powstała około 4,6 mld lat temu na skutek koncentracji materii uwolnionej podczas Wielkiego Wybuchu, który miał miejsce 15 mld lat temu i dał początek powstaniu całego Wszechświata. Podstawowe cząstki materii, czyli neutrony, protony i elektrony łączyły się ze sobą tworząc najpierw lekkie pierwiastki – wodór i hel, a następnie coraz bardziej złożone elementy materii. Powstałe w ten sposób chmury pyłu oraz pierwiastków leżących na początku układu okresowego pierwiastków tworzyły mgławice obracające się wokół określonego punktu. Gdy mgławica osiągała odpowiednio wysoką gęstość, dochodziło do jej spłaszczenia, a z materii powstałego dysku, podzielonej na pierścienie, tworzyły się poszczególne planety. W pierwszym okresie dziejów Ziemi, nazywanym prekambrem i obejmującym czas pomiędzy 545 mln lat temu a 4,6 mld lat temu dochodziło do formowania się podstawowych elementów przyrody nieożywionej – litosfery, hydrosfery i atmosfery oraz do powstania życia. Na obszarze województwa śląskiego nie występują niestety najstarsze ślady życia, zachowane w nielicznych miejscach na świecie w postaci stromatolitów, czyli osadów węglanowych złożonych z naprzemianległych, cienkich (rzędu kilku milimetrów) ciemniejszych i jaśniejszych warstewek oraz mikroskopowych zagłębień w skałach świadczących o obecności bakterii. Jedyne ślady prekambryjskiego etapu rozwoju Ziemi występują w naszym województwie głęboko pod powierzchnią Ziemi i stanowią obecnie podłoże Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Są to skały magmowe powstałe około 850 i 630 mln lat temu na skutek działalności wulkanicznej oraz skały metamorficzne utworzone ze skał osadowych i magmowych poddanych działaniu wysokich ciśnień i temperatur. Obszar województwa śląskiego znajdował się wówczas na półkuli południowej, głęboko pod powierzchnią rozległego Oceanu Panthalassa. Klimat Ziemi w prekambrze w jednych okresach czasu był ciepły i wilgotny, w innych suchy i gorący lub też na tyle zimny, że dochodziło do zlodowaceń – w tym również do zlodowacenia całej kuli ziemskiej w okresie kryogenu (hipoteza „śnieżnej kuli”). W prekambrze rozwinęła się również atmosfera Ziemi, początkowo złożona z pary wodnej, wodoru, chlorowodoru, tlenku węgla, dwutlenku węgla i azotu, uległa przemianie w atmosferę o składzie zbliżonym do dzisiejszego, czyli została wzbogacona w tlen na skutek procesów fotosyntezy zachodzących po pojawieniu się na Ziemi sinic.

Po prekambryjskim etapie rozwoju Ziemi nadeszła era paleozoiczna. Granicę między tymi jednostkami czasowymi stawia się w momencie pojawienia się w oceanach Ziemi licznych i różnorodnych form życia – tzw. kambryjska eksplozja życia.

Ślady przyrody nieożywionej wczesnego paleozoiku (545-417 mln lat temu) na obszarze województwa śląskiego, podobnie jak w przypadku śladów prekambryjskich również zachowały się wyłącznie głęboko pod powierzchnią terenu i uległy w większości zniszczeniu i zatarciu. W okresie kambru, ordowiku i syluru obszar naszego województwa stanowił dno głębokiego oceanu Iapetus, które położone było na półkuli południowej i stanowiło sąsiedztwo kontynentu Baltiki, czyli współczesnej Skandynawii i Europy Wschodniej wraz z północno-wschodnią częścią Polski. Kontynent ten wędrował przez omawiany okres czasu w kierunku równika, by pod koniec syluru połączyć się z Laurencją (współczesna Ameryka Północna) i utworzyć kontynent nazwany Eurameryką. W sylurze doszło zatem do stopniowego zwężania oceanu Iapetus. Górny Śląsk, znajdujący się wówczas w rejonie południowo-wschodniej odnogi oceanu Iapetus również znajdował się pod wpływem ruchów górotwórczych. Pod koniec syluru część obszaru naszego województwa uległa przemianie w ląd. Podczas zmian położenia Baltiki przemianom ulegał również klimat panujący wówczas na obszarze znajdującym się w granicach województwa śląskiego – od klimatu stref umiarkowanych w kambrze, poprzez klimat ciepły w ordowiku i sylurze. Pozostałością po dnie oceanicznym kambru, ordowiku i syluru są skały klastyczne, czyli piaskowce, mułowce i łupki ilaste.

Najstarszymi osadami występującymi na powierzchni na obszarze województwa śląskiego są skały dewonu powstałe 417-354 mln lat temu. Ich wychodnie, czyli miejsca kontaktu z powierzchnią terenu, znajdują się na północno-wschodnim obrzeżeniu Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, w okolicy Dębnika i Siewierza. Poza tym, utwory dewonu zajmują znaczne obszary województwa śląskiego, pozostając jednak pod przykryciem utworów młodszych. Piaskowce barwy czerwonej o miąższości, czyli grubości warstwy wynoszącej do 100 m, leżące niezgodnie na skałach starszego podłoża są pozostałością po pustyni, deltach i lagunach pokrywających prawie cały obszar naszego województwa w dewonie dolnym, kiedy to panował klimat suchy i gorący. Osady te są nazywane osadami lądu Old Redu (old red sandstone – stary czerwony piaskowiec), obejmującego około 417 mln lat temu północne i wschodnie tereny Europy. Z początkiem dewonu środkowego nastąpiła transgresja morska, czyli podwyższenie poziomu wody w morzach i oceanach, na skutek której północno-wschodnia część naszego województwa przykryta została morzem epikontynentalnym będącym zbiornikiem szelfowym, płytkim (średnio 200 m głębokości) i ciepłym. Zbiornik ten spłycał się w kierunku południowym, ku północy natomiast przechodził w strefę skłonu szelfu w obszarze olkusko-zawierciańskim i rejonie Dębnika, tworząc platformę węglanową. Morze dewonu górnego oblewało Ląd Prakarpacki znajdujący się na obszarze współczesnych Karpat i obejmujący częściowo południowe tereny naszego województwa. Dwie maksymalne transgresje morskie miały miejsce we franie (dolna część dewonu górnego). Pozostałością po ówczesnym zbiorniku są wapienie, dolomity i margle z fauną ramienionogów oraz wapienie organogeniczne, czyli skały zbudowane ze szkieletów zwierząt – w tym przypadku głównie koralowców tworzących rafy. W morzu fameńskim (górna część dewonu górnego) osadzały się łupki ilaste, wapienie gruzłowo-detrytyczne i czarne łupki. Obszar województwa śląskiego w okresie dewonu nadal znajdował się w strefie międzyzwrotnikowej, na półkuli południowej, w pobliżu równika, co powodowało, iż ówczesny klimat był gorący i suchy w dewonie dolnym oraz gorący i wilgotny w dewonie środkowym i górnym.

W karbonie (354-290 mln lat temu) obszar województwa śląskiego znajdował się w strefie międzyzwrotnikowej, kilka stopni na północ od równika. Osady tego wieku na powierzchni znajdują się w centralnej i północnej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. W karbonie dolnym teren naszego województwa przykryty był płytkim morzem, w którym w części zachodniej osadzały się piaskowce, mułowce i łupki (facja kulmu), a we wschodniej iłowce i piaskowce z wkładkami wapieni (facja wapienia węglowego) mających swe wychodnie w rejonie Czatkowic. Pod koniec karbonu dolnego nastąpiła regresja morza, czyli spłycenie zbiornika wodnego. Pozostałością po płytkim zbiorniku wodnym stanowiącym zapadlisko przedgórskie są piaskowce z fauną morską oraz przeławiceniami pokładów węgla (seria paraliczna, czyli węgle tworzące się w środowisku wybrzeża morskiego). Późniejsza sedymentacja miała już wyłącznie charakter limniczny, co oznacza, iż skały klastyczne takie jak piaskowce, mułowce i iłowce oraz pokłady węgla powstawały w jeziorach. Osady jezior karbońskich osiągają miąższości nawet do 8500 m. Gdy środowiska jezior miały charakter kwaśny, czyli pH poniżej siedmiu, osadzały się w nich głównie węgle, kwarc oraz kaolinit. Natomiast w epizodycznych przypadkach występowania środowiska alkalicznego (pH znacznie powyżej 7) sedymentacji, osadzaniu ulegały skały węglanowe; kwarc natomiast był erodowany – niszczony. Licznie występujące w profilu (serii osadów) karbonu pokłady węgla powstały z nagromadzenia ogromnej masy szczątków roślinnych. Jedną z przyczyn bujnego rozwoju puszczy karbońskiej był gorący i wilgotny, a nawet tropikalny klimat panujący wówczas na terenie województwa śląskiego. Oprócz licznych złóż węgla kamiennego, pozostałością po tzw. „lasach karbońskich” są również poziomy gleb kopalnych – gleby stigmariowe, które obserwowano między innymi w kopalniach w Bielszowicach, Łaziskach oraz w cegielni Kleofas w Katowicach. Poziomy tych gleb powstały z nagromadzenia licznych szczątków kłączy karbońskich widłaków. Korzenie te nazywane są Stigmariami, stąd nazwa poziomów gleb, a blizny na skamieniałych szczątkach Stigmarii, będące śladami przyczepu mniejszych korzonków to appendiksy. Gleby stigmariowe są bardzo dobrym narzędziem korelacji zuskokowanych i poprzesuwanych skał Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, czyli służą do odnajdywania utworów o podobnym wieku. W morzu karbonu dolnego oraz jeziorach karbonu Górnego, obok spokojnej sedymentacji, następowały również epizody gwałtownej depozycji osadów. Przykładem kopalnych osadów sztormowych są skały odsłaniające się na powierzchni terenu w Kozłowej Górze koło Piekar Śląskich. Występują tutaj laminowane (złożone z cienkich warstewek) mułowce z konkrecjami (kulistymi, koncentrycznymi skupieniami) syderytowymi (syderyt – wodorotlenek żelaza) oraz bioturbacjami, czyli śladami działalności życiowej dawnych organizmów. Powyżej zalegają stigmariowe gleby kopalne, cienki pokład węgla i mułowce laminowane bez bioturbacji oraz mułowce z warstwowaniem soczewkowym. Wymienione powyżej osady świadczą o spokojnej sedymentacji w zbiorniku wodnym. Dolny kompleks przykryty jest zbioturbowanymi, drobnoziarnistymi piaskowcami o przekątnym warstwowaniu oraz z licznymi kanałami erozyjnymi. Powyżej zalegają słabo laminowane mułowce z syderytami oraz mułowce z nieregularnymi przewarstwieniami piaskowców. Część piaskowców pokryta jest ripplemarkami (małe „wydmy” powstające w środowisku wodnym), na innych można obserwować hieroglify narzędziowe, czyli ślady po uderzeniach ciężkich przedmiotów, np. fragmentów skał o dno morskie, które uległy zachowaniu w stanie kopalnym. W spągowych partiach (dolnej części warstw) piaskowców można obserwować również bruk muszlowy, czyli nagromadzenie licznych, pokruszonych fragmentów muszli. Ponadto w osadach piaskowcowych występują liczne ichnoskamieniałości – dawne ślady bytowania organizmów, zaklasyfikowane w tym przypadku do fugichnia, czyli śladów ucieczki organizmów. Kanały erozyjne, liczne bioturbacje, bruk muszlowy, ślady fugichnia, hieroglify narzędziowe oraz przemieszanie osadów świadczą o genezie sztormowej opisanych osadów. Natomiast ripplemarki są charakterystyczne dla strefy brzegowej występowania sztormu. Podobne ślady burzliwej działalności wód morskich i jeziornych można zaobserwować na powierzchniach stropowych (górnych) i spągowych (dolnych) fragmentów piaskowców licznie występujących w odpadach poeksploatacyjnych gromadzonych na hałdach. O katastrofalnych zdarzeniach w historii Ziemi świadczą również żyły wypełnione piaskowcami, występujące w skałach karbonu w rejonie Rybnika i Chwałowic. Dowiedziono, iż struktury te są pozostałością po trzęsieniu ziemi mającym miejsce na początku permu. Siłę tego trzęsienia na podstawie rozmiarów szczelin oszacowano na dziewięć stopni w skali Richtera.

W okresie permu (290-251 mln lat temu) obszar województwa śląskiego znajdował się na północ od równika, w strefie międzyzwrotnikowej i wchodził w skład megakontynentu nazwanego Pangeą otoczonego przez ocean Panthalassa, a od wschodu również przez ocean Tetydy. Ze względu na położenie panował tu wówczas klimat pustynny, suchy i ciepły. Pozostałością po sedymentacji lądowej w warunkach pustynnych na obszarze naszego województwa są nierównomiernie rozłożone, poprzerywane płaty zlepieńców myślachowickich zbudowanych z okruchów wapieni dolnego karbonu i górnego dewonu spojonych czerwonym iłem, przechodzących obocznie w żwiry i pstre iły. Osady klastyczne czerwonej barwy powstawały w środowisku stożków aluwialnych (spływy wody po zboczach gór), fluwialnym (rzecznym) i limnicznym (jeziornym). W przypadku wzbogacenia środowiska depozycji w węglan wapnia powstawały węglanowe skały lądowe nazywane trawertynami oraz cliche. Śladami cyklicznej, efuzywnej działalności wulkanów, polegającej na spokojnych wypływach law są natomiast porfiry, tufy i melafiry. Osady permu występują na powierzchni w północnym i wschodnim obrzeżeniu Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, czyli w rejonie siewiersko-olkuskim, niecki Podwarpia i niecki Bolesławia, a największe miąższości osiągają w Tarnowskich Górach.

Położenie obszaru województwa śląskiego oraz jego klimat nie uległy również zmianie z początkiem ery mezozoicznej, czyli w dolnym triasie (około 251 mln lat temu), w związku z czym nadal osadzały się tutaj czerwone osady klastyczne w warunkach pustynnych i w lagunach. Dopiero po zapoczątkowaniu rozpadu Pangei pod koniec triasu dolnego nastąpiła transgresja morska od strony południowej, czyli od oceanu Tetydy. Płytkie, ciepłe morze epikontynentalne triasu środkowego (nazywanego inaczej wapieniem muszlowym) z bujnie rozwiniętym życiem, przykrywało obszar prawie całego województwa śląskiego aż po trias górny (około 206 mln lat temu). Jedynie skrajnie południowa część znajdowała się w zasięgu głębokiego oceanu Tetydy. Pozostałością po morzach triasowych są liczne, niemalże płasko zalegające na sobie gipsy i margle retu będącego górną częścią triasu dolnego oraz dolomity i wapienie triasu środkowego z liczną kopalną fauną, między innymi nagromadzeniem elementów łodyg liliowców, ponieważ dno ówczesnego morza środkowotriasowego pokrywały rozległe łąki liliowcowe. Osady te osiągają miąższość około 200-400 m, a ich wychodnie znajdują się w pasie Tarnowskie Góry - Bytom – Czeladź - Będzin oraz na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. W czasie transgresji morskiej na obszarze województwa śląskiego panował głównie ciepły klimat. Powrót do klimatu suchego i lądowych warunków sedymentacji nastąpił w triasie górnym (do 206 mln lat temu), a pozostałością po jeziorach i rzekach tego okresu są czerwone osady, głównie mułowce i iłowce. Klasycznym przykładem triasowej góry świadka (element morfologii terenu zbudowany ze skał nie zachowanych nigdzie indziej w najbliższym otoczeniu ze względu na destruktywną działalność procesów erozji) jest góra Dorotka w Będzinie.

Klimat ciepły na obszarze województwa śląskiego panował również w okresie jury (206-142 mln lat temu). Średnia temperatura roczna wynosiła wtedy około 25oC. Teren naszego województwa znajdował się wówczas w położeniu zbliżonym do współczesnego, jednakże w okresie jury dolnej był lądem, w jurze środkowej pokrywało go płytkie, ciepłe morze epikontynentalne, natomiast w jurze górnej w północnej i centralnej części przykrywało go morze epikontynentalne, a na południu należał do północnego fragmentu oceanu Tetydy. Wychodnie osadów tego wieku znajdują się na obszarze Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Pozostałości po rzekach i jeziorach jury dolnej zapisały się między innymi w okolicach Niegowonic w postaci osadów żwirowych, piaskowców i mułków. Płytkie morza epikontynentalne jury środkowej pozostawiły po sobie czarne, ilaste osady wieku bajos-baton oraz margle i zapiaszczone wapienie keloweju z licznymi skamieniałościami i konkrecjami syderytowymi. Odsłonięcia tych osadów można obserwować m.in. w gliniankach w okolicach Częstochowy oraz w kamieniołomie w Ogrodzieńcu. Pozostałość po morzu i oceanie jury górnej stanowią natomiast w południowej części województwa głębokowodne łupki cieszyńskie, a na pozostałym obszarze płytkowodne wapienie skaliste (osiągające maksymalnie miąższość 500 m), płytowe i detrytyczne, będące zachowanymi w stanie kopalnym dawnymi strukturami rafowymi. Rafy górnojurajskie piętra oksfordu zbudowane były głównie z gąbek oraz glonów. Organizmy te tworzyły struktury nazywane biohermami. Były to rafy o kształcie kopuł. Główna część rafy ulegała zachowaniu w postaci wapieni skalistych, natomiast brzegi struktury zbudowane z okruchów mineralnych i szkieletowych powstałych na skutek destruktywnej działalności falowania morskiego oraz obumierania organizmów, zachowywały się głównie jako wapienie detrytyczne. Podobne struktury rafowe rozprzestrzenione są na całym obszarze Jury Krakowsko-Częstochowskiej, a jeden z najdokładniej zbadanych kompleksów biohermowych znajduje się w Niegowonicach. Dwudzielność budowy skał jurajskich na bardziej odporne wapienie skaliste oraz mniej odporne na wietrzenie wapienie detrytyczne doprowadziła do powstania w dolnej kredzie i neogenie gór świadków oraz ostańców krasowych. Góry świadki zbudowane z wapieni skalistych oksfordu, położone na ilastych osadach jury środkowej to Błeszno, Wrzosowa, Ostatni Grosz oraz Jasna Góra. Natomiast klasyczne ostańce zbudowane z wapieni skalistych oksfordu będących kopalnymi biohermami, otoczone w dolnej części przez wyerodowane od góry wapienie detrytyczne oksfordu, znajdują się m.in. w rejonie Ogrodzieńca. Na skutek działalności procesów krasowych w okresie neogenu (miocen) na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej doszło do powstania licznych elementów rzeźby krasowej, m.in. jaskiń, poljów, uwałów, lejów. Jednym z największych lejów krasowych w naszym województwie jest struktura występująca w Mirowie.

Od jury aż po dzień dzisiejszy położenie województwa śląskiego nie uległo zmianie w większym stopniu. W okresie kredy (145-65 mln lat temu) na obszarze naszego województwa również panował klimat ciepły, charakterystyczny dla tego terenu przez całą erę mezozoiczną. W kredzie dolnej Wyżyny Śląska i Krakowsko-Częstochowska były lądem, na którym zachodziły głównie zjawiska erozji, w kredzie górnej obszar ten przykrywało morze epikontynentalne, w którym osadzały się utwory węglanowe i piaskowce. Niestety pozostałości po morzu górnokredowym uległy zniszczeniu, a nieliczne osady kredowe zachowały się jedynie przy północno-wschodnim obrzeżeniu Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Przykładem takim może być ostaniec zbudowany z piaskowców cenomanu (piętro kredy górnej), położony w dolinie Białej Przemszy. W południowej części województwa śląskiego, na obszarze Karpat przez cały okres jury trwała natomiast sedymentacja morska o charakterze fliszowym, tzn. powstawały zlepieńce, piaskowce, mułowce i iłowce. Pozostałością po ówczesnych zdarzeniach są skały budujące obecnie Beskidy.

W okresie paleogenu (65-24 mln lat temu) i neogenu (24-1,8 mln lat temu) nastąpiło wypiętrzenie i sfałdowanie Karpat, co doprowadziło do ostatecznego wycofania się morza z obszaru województwa śląskiego. Ostatnie epizody sedymentacji morskiej miały miejsce w paleogenie (oligocen) – w rejonie Żor – oraz w miocenie. Przedgórski basen mioceński sięgał początkowo zatoką o szerokości 30 m po dolinę Kłodnicy, następnie jego zasięg uległ rozszerzeniu, by pod koniec miocenu ulec podziałowi na baseny ewaporatowe, bagna, laguny i jeziora oraz osuszeniu. Pozostałością po tych zdarzeniach są osady ilaste przykrywające skały karbonu w południowej części województwa oraz sole, anhydryty i gipsy w rejonie Żor, jak również tufity w Krywałdzie. Kopalną wyspę miocenu, nie oblaną wówczas przez morze, stanowi grzbiet Puńców - Ustroń - Łodygowice. Wyspa ta została przykryta w późniejszym czasie przez grawitacyjnie spływające po niej płaszczowiny, czyli skały ulegające sfałdowaniu i przeniesieniu na znaczne odległości. W województwie śląskim wyróżniamy płaszczowinę podśląską – sięgającą najdalej – oraz cieszyńską, godulską i magurską. Na obszarze województwo śląskiego nie przykrytym przez morze miocenu następował rozwój dolin kopalnych, czyli takich, których założenia powstały przed plejstocenem. Do rzek mioceńskich można zaliczyć pra-Wartę oraz pra-Pilicę. W obszarze pra-Warty znajdowały się dodatkowo dwa podrzędne systemy dolin, między innymi w rejonie Mirowa, Jaskrowa i Wancerzowa. Okres paleogenu i neogenu na obszarze województwa śląskiego charakteryzował się klimatem podobnym do dzisiejszego, jednakże w okresie miocenu klimat był nieco bardziej wilgotny.

W ostatnim okresie geologicznym poprzedzającym czasy współczesne, czyli w plejstocenie (1,8 mln lat temu), w województwie śląskim, głównie podczas zlodowacenia południowopolskiego oraz środkowopolskiego, powstały struktury w dużej części pokrywające osady starsze. Pierwszą z takich struktur są ciągi moren bocznych i czołowych wyznaczające najdalszy zasięg zlodowacenia. Pasy moren zlodowacenia południowopolskiego na terenie naszego województwa znajdują się w kotlinie chrzanowskiej, natomiast środkowopolskiego na linii: Mikołów - dolina Warty - dolina Wiercicy - Pilicy - Szalejka - Grabówka - Wyczerpy - Rudniki oraz w Kotlinie Raciborskiej. Na przedpolu pasów moren czołowych znajdują się równiny piasków fluwioglacjalnych oraz sandry, czyli rozległe stożki piaszczyste, m.in. w okolicach Częstochowy, Katowic-Załęża, Kochołówki - Rawy oraz w Kotlinie Raciborskiej. Piaski fluwioglacjalne wypełniają również peryglacjalną rynnę pra-Przemszy, znajdującą się na wschodnim obrzeżeniu Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Przewarstwienia iłów, piasków, żwirów i rumoszu wapiennego oraz krzemiennego świadczą o roztokowym charakterze rzeki. Największa ilość eratyków, czyli głazów pochodzących spoza obszaru Polski, przytransportowanych przez lądolód, znajduje się m.in. na linii Tarnowskie Góry - Bytom - Zabrze. Lądolód zlodowacenia środkowopolskiego, mający zasięg lobowy, nie objął natomiast enklawy Twardowickiej, Tarnowickiej i Bytomsko-Katowickiej. Nacisk ogromnych mas lodu doprowadził do deformacji starszych piasków czwartorzędowych, czyli do powstania fałdów, skib, spękań i uskoków (deformacje glacitektoniczne). Zaburzenia tego typu można obserwować w Golejowie, Chwałęcicach po lewej stronie doliny Rudy oraz w Suminie. Zlodowacenie środkowopolskie odznaczyło się największym wpływem na rzeźbę obszaru województwa śląskiego. Natomiast w czasie zlodowacenia północnopolskiego, kiedy to lądolód nie sięgał na obszar wyżyn Polski oraz w holocenie, na terenie naszego województwa powstawały głównie osady eoliczne i deluwialne. Liczne pokrywy pyłowo-piaszczyste, czasami uformowane w wydmy zostały nagromadzone na skutek działalności wiatru w południowej części Wyżyny Częstochowskiej. Deluwia, będące piaskami przetransportowanymi podczas powierzchniowego spłukiwania po zboczach, o czym świadczy warstwowanie równoległe, faliste, ciągłe lub nieciągłe, jak również rytmiczność osadów, osadzały się w wielu rozproszonych miejscach na terenie naszego województwa, np. na progu kuesty jurajskiej.

Materiał strony opracowano 29 maja

 

 

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy