zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Waloryzacja rzeźby terenu województwa śląskiego

Na tle sąsiednich regionów obszar województwa śląskiego prezentuje się jako strefa występowania różnych typów rzeźby terenu, a zatem i bogactwa różnorakich wartości geomorfologicznych. Wartości przyrodnicze związane z rzeźbą terenu występują tu jednak nierównomiernie, tak pod względem ich rozprzestrzenienia, jak i ich różnorodności.

Niemal ciągłe strefy występowania tego rodzaju wartości obserwujemy w górach i na terenach podgórskich Karpatów oraz na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Silnie zaznaczające się pasmo walorów geomorfologicznych przebiega wzdłuż doliny Odry, obejmując znaczną część Płaskowyżu Rybnickiego, Niecki Kozielskiej, Progu Środkowotriasowego i Doliny Małej Panwi. Na pozostałym obszarze wyraźnie rysują się elewacje morfologiczne, którym towarzyszą wartości rzeźby – głównie progi strukturalne, garby o założeniach zrębowych i izolowane pagóry układające się w ciągi oraz pasma biegnące wzdłuż głęboko wciętych dolin rzecznych, a czasem ich odcinków przełomowych. Obszary te, w stosunku do sąsiednich, cechuje przede wszystkim żywość rzeźby – zatem występowanie wartości związanych z morfografią. Interesująca jest jednak również geneza form, ich wiek i budowa wewnętrzna (geologiczna). Rozległe tereny obniżeń cechują się występowaniem wartości wykształconych dzięki wodom płynącym – doliny, meandry rzeczne oraz eolicznym – wydmy, niecki deflacyjne itp. W północnej części województwa śląskiego istotną rolę odgrywają rozległe wysoczyzny kemowe i równiny polodowcowe wymodelowane w fazie deglacjacji lądolodu skandynawskiego w zimnym piętrze odrzańskim, niekiedy wzbogacone w ciągi wałów morenowych.

Największe zróżnicowanie pod względem występujących na terenie województwa śląskiego wartości geomorfologicznych spotykamy na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, w Beskidzie Małym, Śląskim i Żywieckim, w dolinie Warty pod Działoszynem, na zachodniej krawędzi Płaskowyżu Rybnickiego i we wschodniej części Niecki Kozielskiej. Mnogość form terenu wymodelowanych przez czynniki naturalne nie jest niestety wartością trwałą, niezniszczalną. W wyniku antropopresji, przez nieodpowiednie działania człowieka wobec form terenu, ciągle degradowane są wartości geomorfologiczne, od form dużych – mezoform do niewielkich – mikroform. W działaniach człowieka w województwie śląskim, szczególnie w dobie rozwoju przemysłowego, charakterystyczna była postawa niefrasobliwości, a w latach 70. wręcz arogancji wobec wartości krajobrazu i jego głównego składnika – rzeźby terenu. Stopień degradacji form terenu jest szczególnie duży w rejonach przemysłowych i zurbanizowanych, a w odniesieniu do form mniejszych niejednokrotnie także na terenach wiejskich. Zadecydowało o tym przede wszystkim rozpraszanie osadnictwa i nieprzemyślane lokowanie dużych inwestycji przemysłowych oraz swobodne, w kontekście krajobrazu, prowadzenie sieci infrastruktury.

Poniżej przedstawiono listę stref występowania wartości geomorfologicznych związanych z rzeźbą terenu modelowaną przez procesy naturalne. Za podstawę wydzieleń przyjęto kryteria: unikatowości, stopnia wykształcenia (doskonałości, wyrazistości), stanu zachowania i wielkości form. Wartości te wiążą się z morfografią (M) – czyli morfologią i morfometrią form, genezą form (G) oraz ich wiekiem (W) i budową wewnętrzną – geologiczną (B).

Wartości zakwalifikowano do trzech klas: o randze ponadregionalnej, regionalnej i lokalnej.

Wykaz obszarów występowania wartości geomorfologicznych
województwa śląskiego


Strefy występowania wartości o randze ponadregionalnej

1. Dolina Warty koło Działoszyna i obszary przyległe,
- przełom rzeczny, głębokie doliny o stromych zboczach, krawędzie morfologiczne, meandry rzeczne, kotły i leje krasowe, wydmy; MBGW,
2. Dolina Warty koło Mstowa i obszary przyległe,
- przełom rzeczny; MBGW,
3. Góry Towarne koło Olsztyna,
- ostańce skalne, jaskinie; MBGW,
4. Wzniesienia koło Olsztyna i Sokole Góry,
- ostańce skalne, jaskinie, wydmy; MBGW,
5. Wzniesienia koło Złotego Potoka i Żarek,
- ostańce skalne, jaskinie, leje i kotły krasowe, głębokie doliny o stromych zboczach; MBGW,
6. Wzniesienia koło Mirowa i Niegowej,
- ostańce skalne, jaskinie; MBGW,
7. Pasma skalne między Zdowem, Rzędkowicami, Ogrodzieńcem, Niegowonicami i Grabową, wzniesienia okolic Pradeł, Giebła i Ryczowa oraz odcinek doliny Białki Zdowskiej z obrzeżem,
- ostańce skalne, pagóry ostańcze, szerokie doliny, głębokie doliny o stromych zboczach, jaskinie, powierzchnie zrównań, kotły i leje krasowe, wydmy, krawędzie morfologiczne; MBGW,
8. Obszar na zachód od Kokotka w Dolinie Małej Panwi,
- wydmy; MGW,
9. Góra Świętej Doroty,
- pagór ostańczy; MGBW,
10. Okolice Sławkowa
- przełom rzeczny, głębokie doliny o stromych zboczach, spłaszczenia morfologiczne, meandry rzeczne; MGBW,
11. Międzyrzecze Bierawki i Rudy, odcinek Doliny Rudy między Rudami i Kuźnią Raciborską,
- wydmy, meandry rzeczne, szeroka dolina; MBGW,
12. Okolice Bargłówki,
- wydmy; MBGW,
13. Dolina Rudy między Stodołami a Paprocią,
- meandry rzeczne, szeroka dolina; MBGW,
14. Doliny Rudy i Suminy wraz z fragmentami ich międzyrzecza – okolice Grabowni, Zwonowic, Lysek i Dzimierza,
- szerokie doliny, niecki powytopiskowe po martwym lodzie, kemy i wały morenowe; MBGW,
15. Zachodnia krawędź Płaskowyżu Rybnickiego między Brzeziem i Bełsznicą,
- krawędź morfologiczna, głębokie doliny o stromych zboczach, spłaszczenia morfologiczne, wierzchołki kopiaste; MBGW,
16. Brama Bąkowska i obszary przyległe,
- spłaszczenie morfologiczne, głębokie doliny o stromych zboczach; GWMB
17. Okolice Mokrego koło Mikołowa,
- kemy i wały morenowe; MBWG,
17. Strefa przełomu k. Paprocan,
- przełom rzeczny, pagóry ostańcze; MBGW,
18. Kępa Winogradzka koło Skoczowa,
- pagór ostańczy; MGB,
20. Grupa Klimczoka,
- wierzchołki kopiaste, głębokie doliny; MGB,
21. Beskid Mały,
- przełom rzeczny, wierzchołki kopiaste, ostańce skalne, jaskinie, głębokie doliny o stromych zboczach, krawędzie morfologiczne, progi wodospadów, osuwiska; MBGW,
22. Grupa Czantorii-Stożka,
- kopiaste wierzchołki, powierzchnie zrównań, osuwiska; MGB,
23. Fragment grupy Baraniej Góry,
- kopiaste wierzchołki, ostańce skalne, głębokie doliny o stromych zboczach, jaskinie, osuwiska; MGB,
24. Grupa Wielkiej Raczy,
- kopiaste wierzchołki, głębokie doliny o stromych zboczach; MGB,
25. Grupa Pilska.
- kopiaste wierzchołki, głębokie doliny o stromych zboczach, progi wodospadów, osuwiska; MGB.

Strefy występowania wartości o randze regionalnej

1. Odcinki dolin Warty, Liswarty, Kocinki i Białej Okszy,
- szerokie doliny, meandry rzeczne, przełom rzeczny, bystrza i progi skalne, wydmy; MBGW,
2. Góra Kamienna koło Rębielic Królewskich,
- pagór ostańczy; BM,
3. Góra Opatowska,
- pagór ostańczy; BM,
4. Góra Kamycka,
- pagór ostańczy; BM,
5. Okolice Bodzanowic,
- pagór ostańczy, przełom rzeczny; MBGW,
6. Okolice Kulei i Herb,
- pagór ostańczy, niecki powytopiskowe po martwym lodzie, krawędź morfologiczna, wydmy; MBGW,
7. Okolice Lisowa,
- wydmy; MGW,
8. Okolice Srocka,
- pagór ostańczy, ostańce skalne, jaskinie; MBGW,
9. Wzniesienie koło Sygątki,
- pagór ostańczy; MGB,
10. Okolice Rększowic,
- pagór ostańczy, przełom rzeczny, głębokie doliny; MBGW,
11. Wyżyna Częstochowska,
- ostańce skalne, pagóry ostańcze, szerokie doliny, głębokie doliny o stromych zboczach, jaskinie, powierzchnie zrównań, kotły i leje krasowe, wydmy, krawędzie morfologiczne, martwe przełomy rzeczne, kemy i wały morenowe, niecki powytopiskowe po martwym lodzie; MBGW,
12. Płaskowyż Twardowicki,
- powierzchnia zrównania, krawędzie morfologiczne, kotły i leje krasowe; MBGW,
13. Garb Ząbkowicki,
- pagóry ostańcze; MGBW,
14. Okolice Górnego Grodkowa,
- pagór ostańczy; MGBW,
15. Okolice Świbia,
- wydmy; MGW,
16. Fragment Płaskowyżu Głubczyckiego między Raciborzem, Wroninem i Przewozem,
- spłaszczenie morfologiczne, głębokie doliny o stromych zboczach, szeroka dolina, krawędź morfologiczna; MBGW,
17. Wschodnie obrzeże doliny Odry między Markowicami i Kuźnią Raciborską,
- wydmy, krawędzie morfologiczne, szerokie doliny; MBGW,
18. Okolice Ochojca,
- głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
19. Okolice Radlina,
- głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
20. Okolice Bełsznicy-Gorzyc,
- krawędź morfologiczna, głębokie doliny o stromych zboczach; MGBW,
21. Wschodnia część Płaskowyżu Rybnickiego,
- spłaszczenie morfologiczne, głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
22. Okolice Żor i Woszczyc,
- wydmy; MGW,
23. Fragment Garbu Mikołowskiego między Bujakowem i Retą,
- pagóry ostańcze, głębokie doliny o stromych zboczach; MBGW,
24. Fragment Równiny Gostyni na zachód od Tychów i Kobióra,
- szeroka dolina, kemy, głębokie doliny o stromych zboczach; MBGW,
25. Okolice Imielina,
- pagóry ostańcze; MGB,
26. Okolice Lędzin,
- pagóry ostańcze; MGB,
27. Okolice Bierunia Starego,
- pagóry ostańcze; MBG,
28. Dolina Wisły koło Woli,
- meandry rzeczne, szeroka dolina; MGW,
29. Dolina Pszczynki koło Międzyrzecza,
- meandry rzeczne, szeroka dolina; MGW,
30. Zachodni fragment Wysoczyzny Kończyckiej,
- głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
31. Wschodni fragment Wysoczyzny Kończyckiej w okolicach Podlesia,
- krawędź morfologiczna, głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
32. Wschodni fragment Wysoczyzny Kończyckiej w okolicach Skoczowa,
- krawędź morfologiczna, głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
33. Fragment Wysoczyzny Międzyrzeckiej między Kowalami i Mazańcowicami,
- krawędź morfologiczna, głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
34. Beskid Śląski,
- wierzchołki kopiaste, powierzchnie zrównań, jaskinie tektoniczne i pseudokrasowe, krawędzie morfologiczne, głębokie doliny o stromych zboczach, osuwiska; MGB,
35. Okolice Janowic,
- głębokie doliny o stromych zboczach; MGBW,
36. Fragment Wysoczyzny Wilamowickiej,
- krawędź morfologiczna; MGW,
37. Beskid Żywiecki,
- wierzchołki kopiaste, powierzchnie zrównań, krawędzie morfologiczne, szerokie doliny, głębokie doliny o stromych zboczach, osuwiska; MGB,

Strefy występowania wartości o randze lokalnej

1. Obszar między Kulejami a Olesnem,
- pagóry ostańcze, przełom rzeczny; MGBW,
2. Okolice Krzepic,
- przełom rzeczny; GW,
3. Dębowa Góra koło Kłobucka,
- pagór ostańczy; MB,
4. Okolice Borowej i Prusicka,
- wydmy; MBG,
5. Okolice Kalei,
- kemy; BGW,
6. Okolice Wrzosowej,
- pagóry ostańcze; BGM,
7. Okolice Sierakowa,
- szeroka dolina; MGW,
8. Okolice Pradeł,
- pagóry ostańcze; MGB,
9. Okolice Żelisławic,
- pagóry ostańcze, krawędź morfologiczna; MGBW,
10. Okolice Woźnik,
- pagóry ostańcze, krawędź morfologiczna; MGBW,
11. Okolice Romanowa,
- przełom rzeczny; MBGW,
12. Okolice Rększowic i Jamek,
- przełom rzeczny; MBGW,
13. Okolice Sadowa,
- pogór ostańczy; MGB,
14. Okolice Koszęcina,
- pagór morfologiczny; MGB,
15. Okolice Psar,
- pagór ostańczy; MGB,
16. Okolice Kuczowa,
- wydmy; MGBW,
17. Obniżenie Małej Panwi od Kalet po Ozimek,
- wydmy, szeroka dolina, meandry rzeczne; MGW,
18. Próg Środkowotriasowy,
- pagóry ostańcze, powierzchnie zrównań, głębokie doliny o stromych zboczach, krawędzie morfologiczne, kemy ;MGBW,
19. Okolice Boguchwałowic i Trzebiesławic,
- głębokie doliny, kotły i leje krasowe; MBGW,
20. Okolice Ząbkowic,
- pagóry ostańcze; MBGW,
21. Fragment Garbu Kochłowickiego,
- pagóry, głębokie doliny; MGB,
22. Garb Mikołowski,
- pagóry, głębokie doliny o stromych zboczach, krawędzie morfologiczne, przełom rzeczny; MBGW,
23. Pagóry Imielińskie,
- pagóry; MGB,
24. Równina Gostyni i fragment Wysoczyzny Pszczyńskiej,
- spłaszczenie morfologiczne, szerokie doliny, kemy; MGW,
25. Fragment Wysoczyzny Golejowskiej,
- spłaszczenie morfologiczne, szerokie doliny; MGW,
26. Okolice Boguszowic
- krawędź morfologiczna, głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
27. Fragment międzyrzecza Kłodnicy i Bierawki k. Łączy,
- wydmy, kemy, spłaszczenia morfologiczne; MGBW,
28. Fragment Wysoczyzny Wilczy, Golejowskiej i Gaszowickiej,
- kemy, spłaszczenia morfologiczne; MGBW,
29. Dolina Odry od Chałupek po Przewóz,
- szeroka dolina; MG,
30. Płaskowyż Głubczycki,
- spłaszczenia morfologiczne, szerokie doliny; MGBW,
31. Zachodnia część Płaskowyżu Rybnickiego,
- spłaszczenia morfologiczne; MGBW,
32. Pogórze Śląskie,
- pagóry, spłaszczenia morfologiczne, krawędzie morfologiczne; MG,
33. Wysoczyzny Kończycka, Międzyrzecka, fragment Doliny Górnej Wisły, Dział Cieszyński i Dział Bielski,
- pagóry, spłaszczenia morfologiczne, krawędzie morfologiczne, szerokie doliny, głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
34. Dział Wadowicki,
- pagóry, spłaszczenia morfologiczne, krawędzie morfologiczne, szerokie doliny, głębokie doliny o stromych zboczach; MGW,
35. Kotlina Żywiecka i Brama Ślemieńska,
- szerokie doliny; MG,
36. Brama Koniakowska,
- szerokie doliny; MG.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy