zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Przyroda ożywiona

Pin It
Zasoby

Specyficzne położenie województwa śląskiego w obrębie jednostek fizyczno-geograficznych o odmiennej historii, budowie geologicznej, rzeźbie i klimacie sprawia, że świat roślin, grzybów i zwierząt jest tu bardzo bogaty i różnorodny. Pomimo, że znaczna część województwa podlegała silnym antropogenicznym przekształceniom, związanym z intensywnym rozwojem przemysłu, wciąż jednak znajdują się tu tereny niemal niezmienione lub przekształcone w niewielkim stopniu. Jednak nie tylko one stanowią o przyrodniczej wartości województwa. Również na terenach w różny sposób dotkniętych antropopresją powstają wyjątkowe układy przyrodnicze, co wbrew powszechnej opinii czyni województwo śląskie obszarem cennym, niezwykle ciekawym i zróżnicowanym przyrodniczo.

Roślinność województwa reprezentowana jest obecnie przez ponad 500 syntaksonów (zespołów i zbiorowisk roślinnych). W części północnej województwa dominującym zbiorowiskiem leśnym jest suboceaniczny świeży bór sosnowy często o charakterze monokultur wprowadzanych w miejsce naturalnych lasów mieszanych. Wśród lasów liściastych zachowały się fragmenty, niegdyś dużo powszechniejszego, grądu subkontynetalnego oraz nadrzecznych łęgów; wciąż często spotykane są natomiast buczyny, głównie kwaśna buczyna niżowa. Do cennych zbiorowisk nieleśnych należą m.in. endemiczny zespół ciepłolubnej murawy naskalnej oleśnika górskiego i pięciornika wiosennego, wilgotne łąki trzęślicowe i murawy kserotermiczne o półnaturalnym charakterze, czy torfowiska przejściowe i wysokie.

Odmienny charakter ma południowa, górska, część województwa, gdzie obserwować można wykształcone piętra roślinne: od pogórza po piętro subalpejskie (na Pilsku). Najczęściej występujące tu zbiorowiska leśne, to: dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy, żyzna buczyna karpacka, kwaśna buczyna górska, a w wyższych położeniach - świerczyna górnoreglowa. Nad potokami wykształca się często, choć na niewielkich powierzchniach, nadrzeczna olszyna górska. Typowymi dla gór zbiorowiskami nieleśnymi są ziołorośla – zbiorowiska okazałych bylin dwuliściennych, na wilgotnych lub mokrych i stosunkowo żyznych siedliskach, m.in.: zespół wietlicy alpejskiej, tojadu mocnego, parzydła leśnego i omiegu górskiego, lepiężnika białego czy lepiężnika wyłysiałego. Ekstensywna gospodarka pozostawiła po sobie znaczne powierzchnie cennych przyrodniczo zbiorowisk półnaturalnych, jak łąki (np. łąka mieczykowo-mietlicowa), czy, związane z pasterstwem, murawy bliźniczkowe.

Stopień poznania poszczególnych grup organizmów w województwie śląskim jest bardzo zróżnicowany.

Glonów odnotowano dotychczas 1630 taksonów, przy czym gatunków może być znacznie więcej z uwagi na niepełny stan zbadania tej grupy organizmów.

Znacznie lepiej poznane są mszaki – województwo śląskie jest jednym z najlepiej przebadanych pod tym względem obszarów kraju. Dotychczasowe badania pozwoliły zidentyfikować 2 gatunki glewików, 143 gatunki, 1 podgatunek i 2 odmiany wątrobowców oraz 455 gatunków, 1 podgatunek i 18 odmian mchów (łącznie 622 taksony). Wśród nich występuje szereg gatunków górskich. Większość rośnie w Beskidach, ale znane są także ich liczne stanowiska poza terenami górskimi, zwłaszcza na wyżynach. Do najbogatszych w gatunki mszaków należą ekosystemy torfowiskowe. Większe skupiska roślinności torfowiskowej zachowały się w dolinach Małej Panwi, Liswarty, Przemszy, Warty, Wisły oraz w Beskidach. Niestety z reguły są to obiekty o małej powierzchni, częściowo zmeliorowane, o zubożałej florze mszaków.

Paprotniki reprezentowane są na terenie województwa przez rośliny należące do 3 klas: paproci, skrzypów i widłaków. Najliczniejszą grupę paprotników odnotowaną w regionie stanowią paprocie – 37 gatunków. Do wyjątkowo rzadkich gatunków występujących na nielicznych stanowiskach w skali regionu należą: długosz królewski, języcznik zwyczajny, paprotnica górska, paprotnik ostry i podejźrzon marunowy. Na terenie województwa spotkamy wszystkie 9 gatunków skrzypów, które występują w Polsce. Do rzadkich w skali województwa zalicza się skrzyp gałęzisty oraz skrzyp pstry. Klasę widłaków reprezentuje obecnie 5 gatunków: widlicz spłaszczony, widłaczek torfowy, widłak goździsty, widłak jałowcowaty i wroniec widlasty. Do najrzadszych gatunków widłakowych w naszym regionie należą widlicz spłaszczony i widłaczek torfowy.

Rośliny naczyniowe reprezentowane są przez 2133 gatunki odnotowane do tej pory w województwie oraz 76 podgatunków i 4 odmiany. Największą osobliwością florystyczną województwa są stanowiska 2 endemitów Polski: warzuchy polskiej, na siedliskach zastępczych w obszarze źródliskowym Centurii, w okolicy Zawiercia i Wiercicy, w Złotym Potoku oraz przytulii krakowskiej w okolicach Olsztyna koło Częstochowy. Endemity, to gatunki, których występowanie w skali świata ograniczone jest do stosunkowo niewielkiego regionu. W  Beskidach, a czasami także na stanowiskach niżowych, występują endemity oraz subendemity zachodniokarpackie (np. urdzik karpacki, świerzbnica karpacka) oraz ogólnokarpackie (dzwonek piłkowany, lepiężnik wyłysiały, żywokost sercowaty, żywiec gruczołowaty). Przez region śląski przebiegają granice zasięgów wielu gatunków roślin. Granicę wschodnią osiągają tu min. róża francuska, turzyca Davalla, czartawa pośrednia; zachodnią – wiśnia karłowata, szczodrzeniec ruski; południowo-wschodnią – wrzosiec bagienny; południową – mącznica lekarska; południowo-zachodnią – grążel drobny; północną – kłokoczka południowa, cieszynianka wiosenna, omieg górski, liczydło górskie. Znajdują się tu jedyne w Polsce miejsca występowania tojada lisiego (w okolicy Żywca) i wilczomlecza pstrego (w okolicy Siewierza i Dąbrowy Górniczej) oraz stanowiska roślin niezwykle rzadkich w skali kraju, np. języczki syberyjskiej (dolina rzeki Pilicy), storczyka bladego (Pogórze Cieszyńskie), czosnku syberyjskiego (Pilsko w Beskidzie Śląskim), storzana bezlistnego i obuwika pospolitego. Niedawno odkryto na terenie województwa pierwsze, i jak dotąd jedyne w Polsce, stanowisko storczyka - dwulistnika pszczelego.

Bezkręgowców odnotowano do tej pory prawie 8 tys. gatunków, a szacuje się, że może być ich nawet trzykrotnie więcej. Najlepiej rozpoznane zostały ważki, ich rozmieszczenie i zagrożenie; badania pozwoliły odnotować 69 spośród 73 krajowych gatunków (choć 4 z nich nie zostały stwierdzone po 2002 r.). Dla motyli i chrząszczy ciągle aktualizowana jest lista gatunków, ponieważ wiele danych historycznych nie znajduje obecnie potwierdzenia, a jednocześnie wykazywane są nowe gatunki dla regionu i dla Polski. Zaznacza się również przyrost informacji o pierścienicach, stawonogach (np. skoczogonki, pluskwiaki, błonkówki, sieciarki, szczękoczułowce, skorupiaki), mięczakach i wrotkach.

Lepiej rozpoznana jest fauna kręgowców. Ponad cztery stulecia badań ichtiologicznych zaowocowały dobrym stanem poznania składu ichtiofauny (ryb i minogów) województwa śląskiego. Obecnie w regionie występuje 39 autochtonicznych gatunków (w tym dwa gatunki minogów: minóg strumieniowy i ukraiński), należących do 12 rodzin. Najliczniej reprezentowana jest rodzina karpiowych, do której należy aż 20 gatunków, co stanowi nieco ponad połowę rodzimych gatunków ryb regionu.

Herpetofauna w województwie śląskim reprezentowana jest przez dwie gromady niższych kręgowców – płazy i gady. Bogata rzeźba terenu województwa, zróżnicowana pod względem wysokości sprawia, że występują tu nizinne, górskie i niżowo-górskie gatunki płazów i gadów. Dotychczas z regionu wykazano wszystkie krajowe gatunki gadów (choć niektóre nie są już w województwie notowane i uznaje się je za regionalnie wymarłe) i wszystkie gatunki płazów. Obecnie występuje w województwie 7 gatunków gadów i 18 gatunków płazów. W ostatnich latach udało się potwierdzić występowanie żaby zwinki na dwóch stanowiskach w powiecie Raciborskim i Jastrzębiu Zdroju. Przypuszcza się, że mogą one pochodzić z dość licznej populacji czeskiej lub stanowią lokalną, niewykrytą dotychczas populację. Stanowiska te wyznaczają obecnie północną granicę zasięgu tego gatunku. Szczególnie cenna pod względem fauny płazów jest karpacka część województwa, gdzie występują gatunki typowo górskie, takie jak: salamandra plamista, traszka górska, traszka karpacka i kumak górski. Na szczególną uwagę zasługuje traszka karpacka, która jest subendemitem karpackim, nie notowanym w tej części województwa poniżej 400 m n.p.m. Osobliwością wojewódzkiej fauny gadów jest natomiast zaskroniec rybołów – nowy dla województwa i kraju gatunek węża, odkryty w 2009 r.

Wśród ptaków dotychczas na terenie województwa śląskiego odnotowano 338 gatunków (75% gatunków obserwowanych w Polsce), z czego 208 odbywa lub w przeszłości odbywało tu lęgi. Najliczniej reprezentowany jest rząd ptaków wróblowych, licznie występują również przedstawiciele rzędów siewkowych, blaszkodziobych i szponiastych, wśród których jako rzadkie i cenne można wymienić: bielika, błotniaka łąkowego, kanię czarną oraz orła przedniego. Województwo śląskie jest miejscem, gdzie lęgi odbywają najliczniejsze w kraju populacje ślepowrona, rybitwy białowąsej i hełmiatki. Wiele gatunków osiąga tu granice swego zasięgu. Można spośród nich wymienić m.in.: dzięcioła białogrzbietego i puszczyka uralskiego (zachodnia granica zasięgu), bielika, gągoła, kulika wielkiego, nurogęś i żurawia (południowa granica zasięgu), siwerniaka, czaplę nadobną i ślepowrona (północna granica zasięgu). Bogactwo awifauny województwa śląskiego wynika nie tylko z naturalnej, dużej różnorodności siedlisk przyrodniczych, ale też z mnogości biotopów, jakie ukształtowała trwająca od wieków działalność człowieka. Wiele terenów przekształconych przez człowieka ptaki potrafiły doskonale zaadaptować jako dogodne miejsca lęgowe, czy zimowiska. Bardzo sprzyjającym ornitofaunie elementem śląskiego środowiska jest mnogość zbiorników wodnych o antropogenicznym pochodzeniu (zbiorniki zapadliskowe, powyrobiskowe, zaporowe, a także liczne stawy hodowlane). Paradoksalnie, zanieczyszczone (a co za tym idzie bogate w pokarm i nie zamarzające) wody województwa stanowią dla ptaków dogodne zimowisko. Najliczniej zimujące gatunki ptaków wodno-błotnych, to: krzyżówka, łabędź niemy, łyska, mewa białogłowa, mewa siwa i kokoszka (dla której województwo śląskie jest najważniejszym zimowiskiem w Polsce). Znaczne koncentracje, zwłaszcza w rejonie składowisk odpadów, mogą tworzyć zimujące ptaki krukowate – kawki i gawrony. Duże znaczenie dla ptaków migrujących mają w czasie przelotów duże zbiorniki wodne i stawy, zwłaszcza Zbiornik Goczałkowicki, stawy Łężczok, stawy Wielikąt oraz zbiornik Dzierżno Duże.

Rodzimych ssaków na terenie województwa śląskiego występuje 68 gatunków. Do liczby tej wliczono bobra europejskiego, który występuje w województwie w stanie dzikim dzięki reintrodukcji, pominięto natomiast żubra, który na terenie województwa utrzymywany jest jedynie w ramach zamkniętej hodowli i posiada status wymarłego w regionie, choć pamiętać należy, że żubry z pszczyńskiej hodowli walnie przyczyniły się do ocalenia gatunku, który na początku XX w. znalazł się na skraju wymarcia. Najliczniejszą grupę wśród ssaków stanowią nietoperze – w województwie śląskim notuje się 23 gatunki, a więc niemal całą krajową chiropterofaunę. Czyni to województwo śląskie jednym z najcenniejszych w Polsce obszarów pod względem fauny tych kręgowców. Nietoperze występują w województwie tak licznie, dzięki znacznej liczbie różnorodnych siedlisk, w tym wielu obszarów obfitujących w jaskinie, służące wybranym gatunkom za hibernakula. Taką rolę mogą spełniać również różne obiekty poprzemysłowe, jak np. sztolnie. Przykładem takiego miejsca są Podziemia Tarnogórsko-Bytomskie, wyznaczone jako obszar Natura 2000, właśnie ze względu na faunę nietoperzy. Także rozległe tereny zurbanizowane mogą być chętnie zasiedlane przez niektóre gatunki nietoperzy. Na terenie województwa śląskiego nachodzą na siebie zasięgi dwóch gatunków jeży – jeża wschodniego i jeża zachodniego, przy czym pospolity jest jedynie jeż wschodni. Stwierdzone stanowiska jeża zachodniego są nieliczne, położone na granicy zasięgu lub też poza nią. Zachodnią granicę swojego zasięgu osiąga w województwie chomik europejski. Szczególnie cennym elementem fauny ssaków drapieżnych regionu są jej najwięksi przedstawiciele: ryś, wilk i niedźwiedź brunatny, których ważną ostoję stanowi karpacka część regionu, a zwłaszcza Beskid Żywiecki.

Zagrożenia

Choć zasoby przyrodnicze województwa w dalszym ciągu są znaczne, wciąż silnie działająca antropopresja wraz z czynnikami naturalnymi, sprawia, że znaczna jej cześć podlega różnym zagrożeniom. Wymieranie gatunków w związku ze zmniejszaniem liczby stanowisk oraz liczebności populacji jest zjawiskiem, które obserwuje się zarówno w odniesieniu do bioty grzybów i porostów, jak i świata roślin. W ciągu ostatnich 100 lat na obszarze obecnego województwa śląskiego wymarło około 82 gatunków porostów i grzybów naporostowych, 5 gatunków wątrobowców, 25 gatunków mchów i 71 gatunków roślin naczyniowych. Zagrożonych jest ponad 38% gatunków porostów, 32% wątrobowców, 15% mchów i około 28% flory roślin naczyniowych. Przyczyny zagrożeń poszczególnych grup gatunków są zwykle wypadkową czynników antropogenicznych i naturalnych zjawisk przyrodniczych, takich jak sukcesja roślinności czy spadek zmienności genetycznej. Na niekorzystne oddziaływania szczególnie narażone są następujące grupy gatunków:

  • gatunki siedlisk wodnych i nadwodnych - zagrożone zanieczyszczeniem wód oraz pracami regulacyjnymi na ciekach wodnych,
  • gatunki torfowisk - zagrożone na skutek osuszania torfowisk,
  • gatunki łąk wilgotnych - ginące w następstwie osuszania, nawożenia, przeorywania lub zaprzestania użytkowania (zarastanie łąk),
  • gatunki siedlisk kserotermicznych – zagrożone naturalnymi procesami sukcesji uruchamiającymi się po zaprzestaniu tradycyjnego użytkowania pasterskiego oraz zalesieniami,
  • gatunki segetalne, związane z tradycyjnymi metodami upraw rolnych – ustępują w związku ze zmianą profilu i metod upraw,
  • gatunki charakterystyczne dla lasów liściastych – eliminowane przez dziesięciolecia, w związku z przebudową drzewostanów i preferowaniem w gospodarce leśnej drzew iglastych,
  • gatunki na granicy zasięgów oraz gatunki górskie na stanowiskach niżowych – występując najczęściej w małych i izolowanych populacjach, narażone są na niekorzystne zjawiska genetyczne (spadek zmienności genetycznej),
  • gatunki stenotopowe o specyficznej ekologii, wrażliwe na wszelkie zmiany w środowisku,
  • gatunki epifityczne (zwłaszcza porosty i mszaki) - ginące z powodu zanieczyszczenia powietrza i obniżenia jego wilgotności oraz wycinania wiekowych drzew,
  • rośliny o atrakcyjnych kwiatach - zrywane lub wykopywane do ogródków przydomowych.

Zauważalna jest również synantropizacja flory. Gatunki obcego pochodzenia często wygrywają konkurencję z gaunkami rodzimymi, wypierając je z ich naturalnych siedlisk.

Podobne problemy dotyczą roślinności. W zbiorowiskach roślinnych zanikają gatunki o specyficznych wymaganiach ekologicznych (zwłaszcza rzadkie i endemiczne), zmieniając tym samym skład florystyczny. Zachwianiu może ulec również struktura pionowa i pozioma fitocenozy. W wyniku tego następuje przekształcenie zbiorowisk, ich degeneracja (z wykształceniem się odmiennej roślinności), a nawet wymieranie. Zmiany zbiorowisk polegają najczęściej na uproszczeniu ich struktury przez redukcję niektórych warstw lub zubożenie składu gatunkowego oraz ujednolicenie wiekowe lub gatunkowe. Przekształcenia na poziomie fitocenoz przekładają się na zmiany na poziomie krajobrazów. Zmienia się obszar zajmowany przez różne typy roślinności – rozprzestrzeniają się zbiorowiska hemerofilne, zwiększające swój areał dzięki działalności człowieka, a ustępują hemerofobowe – zmniejszające swój areał wskutek działalności człowieka, powstają i rozszerzają swój zasięg zbiorowiska antropogeniczne. Kierunek i intensywność powyższych procesów zależą przede wszystkim od nasilenia antropopresji, a zwłaszcza takich jej form, jak: gospodarka leśna i użytkowanie gospodarcze ekosystemów nieleśnych, działania melioracyjne (osuszanie), zanieczyszczanie wód, gleb i powietrza, zajmowanie gruntów pod zabudowę.

Różnym zagrożeniom podlega także fauna województwa. Kilka czynników zagrażających faunie bezkręgowców jest bezpośrednio związanych z działalnością człowieka. Należy tu wymienić przekształcanie środowisk rozrodu i przebywania bezkręgowców spowodowane:

  • rozwojem przemysłu lub zaniechaniem produkcji przemysłowej,
  • metodami prowadzenia gospodarki rolnej,
  • metodami prowadzenia gospodarki leśnej,
  • sposobem zabudowy miast i zagospodarowywania pozostałej przestrzeni przyrodniczej.

Wśród chrząszczy 142 gatunki uznane za prawdopodobnie wymarłe, to gatunki rzadkie i współcześnie nie potwierdzono ponownie ich występowania, natomiast 57 uznanych za krytycznie zagrożone, to gatunki związane w swoim rozwoju z okazałymi drzewami, w których rozpoczęły się procesy próchnienia i na ich wymieranie silnie wpłynęły decyzje gospodarcze zalecające usuwanie takich drzew. Niższy dwukrotnie procent zagrożenia chrząszczy w Polsce, w porównaniu z województwem, jest wynikiem różnicy w występowaniu drzewostanów wiekowych.

Na zagrożenie 17 gatunków motyli dziennych największy wpływ miały niekorzystne przekształcenia środowisk, w których one występowały lub występują. Zwykle wiąże się to z zanikiem roś¬l¬in dostarczających pokarmu. Take same zjawiska odnotowywane są w całej Polsce, stąd stopień zagrożenia motyli jest prawie taki sam jak w województwie.

Zauważalna jest różnica w kilkukrotnie wyższym stopniu zagrożenia ważek w województwie śląskim w porównaniu z danymi dla Polski.

Szczególnie zagrożone są bezkręgowce związane z wodami – małże są najbardziej zagrożoną grupą zwierząt w województwie. Zagrażają im zmiany w środowiskach wodnych (wysychanie, eutrofizacja) oraz wypieranie przez gatunki obce (jak np. racicznica zmienna). Podobne problemy dotyczą także ślimaków wodnych.

Niekorzystne zjawiska w środowiskach wodnych dotykają również zwierząt kręgowych, wśród których najbardziej zagrożone są ryby i minogi. Aż 5 z 44 ich gatunków notowanych dotychczas w województwie nie jest już obserwowana. Za główne przyczyny wymarcia tych gatunków uznaje się przegradzanie rzek progami i zaporami, a także nadmierną eksploatację rybacką. Współcześnie największe zagrożenie stanowi niewątpliwie likwidacja dużej części naturalnej mozaiki siedlisk w obrębie koryt cieków i w ich dolinach. Jest ona skutkiem regulacji, eksploatacji kruszywa i melioracji.

Silnie związane z środowiskiem wodnym płazy również wykazują znaczny stopień zagrożenia, choć dotychczas nie odnotowana wymarcia żadnego gatunku. Praktyka pokazuje jednak, że nawet stabilne populacje płazów mogą wyginąć w krótkim czasie. Wystarczy bowiem osuszenie, zasypanie, czy zanieczyszczenie zbiornika wodnego, gdy w pobliżu brak zastępczych wód powierzchniowych. Niepokojące jest również pojawienie się w Polsce grzyba Batrachochytrium dendrobatidis, wywołującego u płazów chorobę zwaną chytridiomykozą, która w innych regionach świata spowodowała masowe wymieranie płazów. Mniejszym stopniem zagrożenia charakteryzują się gady, choć wśród nich 3 gatunki uznaje się dziś za regionalnie wymarłe. Do czynników zagrażających herpetofaunie (tak płazom, jak i gadom) można zaliczyć: zanik mozaiki środowisk w efekcie odchodzenia od tradycyjnego, ekstensywnego modelu rolnictwa w kierunku rolnictwa wielkoobszarowego i monokulturowego, kurczenie się obszarów cennych przyrodniczo wokół miast i zakładów przemysłowych, odprowadzanie ścieków bezpośrednio do wód powierzchniowych lub do gleby, składowanie szkodliwych substancji, wypalanie roślinności trawiastej i szuwarowej.

Skład wojewódzkiej awifauny zmienia się bardzo dynamicznie, bowiem ptaki są bardzo mobilną grupą zwierząt. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat nie obserwuje się niektórych gatunków, które pojawiały się w przeszłości (w tym nagórnika, który niegdyś był tu lęgowy), 13 gatunków jest obserwowanych rzadko, lecz nie wyprowadza już na terenie województwa lęgów, co miało miejsce w przeszłości. Jednocześnie lista wojewódzkiej awifauny wzbogaca się o nowe gatunki, których wcześniej tu nie obserwowano. Niestety znaczną część gatunków uznaje się za regionalnie zagrożoną, w tym aż 34 gatunki krytycznie. Możliwe scenariusze zmian w awifaunie pod wpływem działalności człowieka związane są głównie ze zmianami w siedliskach. Trudno jest jednak przewidzieć nowe uwarunkowania, jakie pojawią się i będą miały istotny wpływ na siedliska ptaków. Planowanie zmian sposobu prowadzenia gospodarki w danym miejscu czy przeobrażenie powierzchni ziemi w danej ostoi będzie niewątpliwie wpływać negatywnie na obecne tam ptaki, a w większości przypadków spowoduje ich trwałe zniknięcie. Poważnym zagrożeniem na terenach wodno-błotnych (często cechujących się wysoką bioróżnorodnością) jest zmiana funkcji zbiorników wodnych i przekształcanie ich w miejsca masowej rekreacji, co drastycznie wpływa nie tylko na ptaki, ale i na całą bioróżnorodność tych miejsc.

Fauna ssaków, choć zagrożona w stosunkowo niewielkim stopniu, również dotknięta jest licznymi problemami – 5 gatunków uznaje się za wymarłe regionalnie (w tym tur, który wyginął całkowicie). Choć teriofauna województwa śląskiego wciąż jest bogata, nie brak zagrożeń, bez ograniczania których może ona ulec zubożeniu. Największym zagrożeniem jest utrata i przekształcenia siedlisk ssaków. Dotyczy to zarówno dużych kompleksów leśnych, jak i niewielkich lasków i ich stref ekotonowych. Za silnie zagrożone można uznać siedliska wodne i nadwodne, które często przekształcane są przez człowieka, tracąc swój naturalny lub półnaturalny charakter. Nawet jednak w siedliskach nie zmienionych w sposób znaczący, na faunę ssaków mogą oddziaływać niekorzystne czynniki w postaci nadmiernej presji ze strony ludzi, np. w formie turystyki i rekreacji. Presja taka może powodować płoszenie zwierząt i utrudniać lub uniemożliwiać im migrację. Nietoperzom może zagrażać obecność ludzi w jaskiniach i innych miejscach ich hibernacji. Gatunkom związanym z agrocenozami zagrażają zmiany w użytkowaniu terenów – zarówno zaniechanie użytkowania, jak i jego nadmierna intensyfikacja, a nade wszystko całkowita zmiana sposobu użytkowania i przeznaczanie takich gruntów pod zabudowę. Ogromne zagrożenie stanowi fragmentacja siedlisk i utrata drożności szlaków migracyjnych. Izolowane populacje są znacznie bardziej podatne na zagrożenia zewnętrzne, jak i te wynikające z ograniczonej puli genowej w populacji. W przypadku zwierząt łownych problemem może być nieracjonalne gospodarowanie tymi gatunkami, zwłaszcza przy uwzględnieniu kłusownictwa. Niektórych gatunków uważanych za szkodniki (takich jak np. krety i chomiki europejskie) może dotyczyć problem umyślnego zabijania. Znaczącym problemem jest pojawienie się aż 10 gatunków ssaków obcych w rodzimej faunie. Najwięcej szkód w środowisku naturalnym mogą wyrządzić inwazyjne ssaki drapieżne. Mogą one stanowić zagrożenie nie tylko dla drobnych ssaków, ale i innych grup zwierząt (np. niszcząc lęgi ptaków).

Materiał strony opracowano na podstawie: Romańczyk i in. 2015. Opracowanie ekofizjograficzne do Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice, ss. 662 (msk.).
Źródło: Śląskie. Pozytywna energia. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa śląskiego (http://www.slaskie.pl/planzagospodarowania)

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy