zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Glony

Pin It
Charakterystyka biologiczna i ekologiczna oraz biowskaźnikowa glonów

Nazwa „glony” została zaczerpnięta z gwary góralskiej przez Józefa Rostafińskiego, pioniera badań fykologicznych w Polsce. Jest to grupa ekologiczna, a nie systematyczna. Zaliczane są do niej organizmy, które nie są ze sobą spokrewnione i ewolucyjnie stanowią samodzielne linie rozwojowe. Włącza się tu zarówno organizmy prokariotyczne (bakterie) – sinice oraz organizmy eukariotyczne. Do glonów eukariotycznych zaliczane są gatunki typowo roślinne, jak np. zielenice oraz takie, które zawierają w sobie cechy zarówno roślin jak i zwierząt np. bruzdnice, kryptofity, eugleniny.

Glony są prostymi organizmami zaliczanymi do plechowców, co oznacza, że są beztkankowcami, a ich ciało nie jest zróżnicowane na korzenie, łodygi i liście. Są organizmami samożywnymi (autotrofami), ale są wśród nich i takie, które równocześnie mogą być i autotrofami, i heterotrofami. Takie organizmy ze względu na mieszany sposób odżywiania się nazywa się miksotrofami. Należą do nich kryptofity, dinofity, niektóre eugleniny i niektóre zielenice. Podstawowym barwnikiem fotosyntetycznym glonów jest chlorofil a. Oprócz tego posiadają także inne barwniki, jak chlorofil b, karotenoidy, ksantofile, fikocyjaniny i fikoerytryny. W niektórych grupach glonów występują także organizmy pozbawione barwników, w tym barwników fotosyntetycznych (np. bezbarwne wiciowce, bruzdnice, eugleniny) odżywiające się wyłącznie na drodze
heterotrofii, wykorzystując materię organiczną. Pod względem wielkości są silnie zróżnicowane: od bardzo małych, mikroskopijnych form po organizmy osiągające kilkadziesiąt (a może nawet i więcej) metrów długości. Żyją jako formy jednokomórkowe, kolonijne lub w postaci plech. Rozmnażają się wegetatywnie (przez podział) lub płciowo (izo-, anizo- i oogamia). Zasiedlają wszystkie środowiska związane z wodą: oceany, morza, stawy, jeziora, rzeki, źródła, kałuże, fontanny, a także mokre kamienie, korę drzew. Spotyka się je także na śniegu i w glebie.

W zależności od występowania można wyróżnić glony planktonowe, peryfitonowe, bentyczne oraz duże glony przyczepione do dna, wchodzące w skład grupy makrofitów. Glony planktonowe – inaczej zwane fitoplanktonem, to drobne organizmy zasiedlające toń wodną. Glony peryfitonowe to glony porastające przedmioty zanurzone w wodzie, jak np. kamienie. Glony bentyczne to glony porastające dno zbiorników wodnych.

Glony są organizmami bardzo szybko reagującymi na zmiany w środowisku w którym żyją, dlatego są bardzo dobrymi wskaźnikami biologicznymi, zarówno jako całe zespoły, grupy, jak i pojedyncze gatunki. Zostały uznane za uniwersalne wskaźniki, pomocne w ocenie żyzności, czystości i skażeń wód. Są ważnym elementem systemu saprobów Kolkwitza i Marssona (1908)*, Pantle i Buck’a (1955) czy Sládeček i Sládečková (1996), a także używane w ocenie stanu trofii (Thienemann i Naumann) (Reynolds 2006) oraz w metodykach oceny stanu ekologicznego wód aktualnie wprowadzanego przez Ramową Dyrektywę Wodną (The Water Framework Directive 2000, Wilk-Woźniak 2009).

Stan poznania fykoflory województwa śląskiego

Pierwsze dane o glonach Śląska pochodzą już z XVIII wieku (Urbaniak 2005). Ich autorem był Heinrich Gottfried von Mattuschka, który w drugim tomie Flora Silesiaca... (1776) wymienia Chara fragilis, a w Enumeratio stirpium, in Silesia Sponte crescentium in usum herborisantium (1779) także glony z innych gromad. W wieku XX nastąpiła intensyfikacja badań, w wyniku których liczba
znanych na Śląsku gatunków glonów przekroczyła 750 (Kirchner 1878). Z pierwszej połowy XX wieku pochodzą dane Schrëdera (1921, 1926, 1928).

Na obszarze dzisiejszego województwa śląskiego badania fykologiczne zostały zapoczątkowane w XIX wieku przez badaczy niemieckich, którzy opublikowali stanowiska glonów z różnych gromad w okolicach m.in. Gliwic, Orzesza, Rybnika i Żor (Rabenhorst 1864; Uechtritz 1867; Braun 1876; Cohn 1886; Kirchner 1878; Migula 1897, 1900). Polskie badania zostały zapoczątkowane dopiero w pierwszej połowie XX wieku i dotyczyły okrzemek Białej Przemszy (Cebejszakówna 1935) oraz glonów sestonowych górnej Wisły i Białej Przemszy (Starmach 1939). W drugiej połowie ubiegłego wieku prowadzone były intensywne badania dotyczące taksonomii i ekologii glonów kompleksu stawów rybnych Gołysz – Ochaby (Bucka 1960, 1964, 1966, 1998a; Bucka, Kyselowa 1967; Bucka i in. 1968; Bucka, Wilk-Woźniak 2007; Kyselowa 1964; Mrozińska 1957a,b; Szklarczyk-Gazdowa 1965; Siemińska, Siemińska 1967; Sosnowska 1956) oraz zbiorników zaporowych: Goczałkowickiego (Krzyżanek, Krzyżanek 1987; Mrozińska 1987; Pająk 1987; Bucka i in. 1993), Kozłowa Góra (Szklarczyk 1956), Wisła Czarne (Bucka 1998b; Bucka, Wilk-Woźniak 1998; Pająk 1995, 1998), Rybnickiego (Skalska 1982), Tresna i Porąbka (Bombówna i Bucka 1974), Wapienica (Jachniak 2010). Prowadzone były także badania glonów wód płynących rzek: Wisły powyżej i poniżej Zbiornika Goczałkowickiego (Pająk, Kiss 1990; Bucka 2002), Soły (Krzeczkowska-Wołoszyn i in. 1971), Brynicy (Bucka
1985), Pilicy (Kalinowska-Kucharska, Ligowski 1976) i Ślepiotki (Trząski 2000), a także glonów osiadłych w potokach Biała i Czarna Wisełka (Kwandrans 1989, 1993, 1995, 1998). Sporadycznie badane były glony zbiorników śródleśnych (Bucka, Krzeczkowska-Wołoszyn 1971). Aktualnie ponownie, po ponad 10-letniej przerwie – prowadzone są badania fitoplanktonu Zbiornika Goczałkowickiego (w roku 1996 została zlikwidowana Stacja Hydrobiologiczna PAN, która prowadziła obserwacje nad fykoflorą od momentu zapełnienia zbiornika wodą w roku 1955; obecnie badania fitoplanktonu Zbiornika Goczałkowickiego prowadzone są w ramach projektu ZiZoZap koordynowanego przez Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Śląskiego, Wydział Nauk o Ziemii UŚ i Instytut Fizyki UŚ).

Niedostatecznie rozpoznane są glony z klasy Charophyceae – poza pracami badaczy niemieckich z wieku XIX (Braun 1876, Cohn 1885, Migula 1900) oraz Dąmbskiej (1964, 1966), Sieminiak i Sendka (1980) z wieku XX – ukazała się współcześnie tylko jedna praca poświęcona występowaniu ramienic w województwie śląskim (Krajewski 2011), a następne dwie zostały złożone do druku (Krajewski 2012a,b).

Nieliczne badania dotyczyły glonów glebowych na terenach poprzemysłowych (Bucka 1985, Skowroński i in. 2002) i ich udziału w inicjalnych stadiach sukcesji roślinności (Cabała, Rahmonov 2004; Rahmonov 2007; Rahmonov, Piątek 2007; Rahmonov, Oleś 2010) oraz epifitycznych glonów jaskiniowych (Mrozińska-Broda, Czerwik-Marcinkowska 2004, Czerwik-Marcinkowska, Mrozińska 2009).

Biowskaźnikowe właściwości glonów zostały wykorzystane do badania stanu zanieczyszczenia wód płynących już na początku XX wieku (Kulmatycki, Gabański 1927), a także w latach późniejszych (Narloch 1975; Skalska 1975; Kwandrans i in. 1998, 2002; Skowroński i in. 2002; Wojtal 2004). Wiele publikacji poświęconych było masowym zakwitom sinic i glonów w zbiornikach zaporowych (Bucka 1987, 1998c; Bucka, Wilk-Woźniak 1998, 1999) oraz w stawach rybnych (Bucka 1998a).

Dotychczas z terenu województwa śląskiego wykazano ponad 1600 taksonów (baza danych Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska). Pomimo stwierdzenia i oznaczenia tak dużej liczby taksonów glonów na obszarze województwa, to jednak stan poznania i zbadania fykoflory jest wciąż niedostateczny i ubogi. Prowadzone dotąd badania koncentrowały się tylko na wybranych zbiornikach wodnych (stawy rybne, zbiorniki zaporowe), pomijając wiele innych zbiorników wodnych (np. powyrobiskowych, zapadliskowych), rzek, strumieni, torfowisk i innych środowisk związanych z wodami i od wód zależnych. Badane były także glony glebowe oraz naskalne.

Bazując na dostępnych materiałach można stwierdzić, że najlepiej rozpoznanymi lokalnie w województwie śląskim grupami glonów są: Charophyceae (ramienice), Oedogoniales (uwikłowce), Zygnematales (sprzężnicowce), Chlorophyceae (zielenice właściwe) i Euglenophyceae (eugleniny).

Ocena stanu zagrożenia

Ocenę zagrożenia fykoflory województwa śląskiego zawiera publikacja Zagrożone i rzadkie w Polsce glony występujące w województwie śląskim (Wilk-Woźniak E., Parusel J.B. 2012).

Patrz: Regionalne czerwone listy -> Czerwona lista glonów województwa śląskiego

* Wykaz cytowanych publikacji odnaleźć można w poniższej publikacji źródłowej (rozdział Piśmiennictwo s.11).

Tekst opracowano na podstawie publikacji: Wilk-Woźniak E., Parusel J.B. 2012. Zagrożone i rzadkie w Polsce glony występujące w województwie śląskim. [w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup grzybów i roślin województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.2: 5-20. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy