zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Porosty i zbiorowiska porostów

Pin It
Ogólna charakterystyka i stopień poznania porostów województwa śląskiego

Województwo śląskie należy zaliczyć do lepiej, lecz niejednakowo szczegółowo, zbadanych pod względem lichenologicznym obszarów Polski. Najlepiej rozpoznano lichenobiotę następujących jednostek fizyczno-geograficznych: Wyżyny Wieluńskiej (Nowak 1967*), Wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej (Błoński 1890, Nowak 1959, Nowak 1960, Nowak 1961, Betleja 1991, Kiszka 1981, Kiszka 1993, Nowak 1996), Wyżyny Śląskiej (Stein 1879; Eitner 1895, 1900, 1910; Kiszka 1979; Rostański, Sokół 1980; Kiszka 1991; Kiszka 1993; Leśniański, Stebel 2000), Kotliny Oświęcimskiej (Rydzak 1955a,b; Jędrzejko 1988; Kiszka, Betleja 1989; Kiszka 1993), Pogórza Śląskiego (Leśniański 2002), Beskidu Śląskiego (Motyka 1930; Motyka 1936-1938; Kiszka 1967; Nowak 1972; Kiszka 1998a,b; Godzik, Kiszka 1998), Beskidu Małego (Nowak 1965, Nowak 1972, Nowak 1974, Czarnota 2007), Beskidu Makowskiego (Nowak 1968, Nowak 1972), Beskidu Żywieckiego (Rehman 1879; Boberski 1886; Kiszka, Nowak 1966; Tobolewski 1966; Kiszka 1970; Nowak 1972; Nowak 1998; Czarnota 2007). Wciąż niewiele wiadomo o biocie porostów centralnej i północno-zachodniej części województwa.

Nadal jednak nie jest znana liczba gatunków lichenobioty województwa śląskiego. Na podstawie istniejących z tego obszaru danych, publikowanych i niepublikowanych, oraz dokumentacji zielnikowej, można szacować że na tym terenie rosło w przeszłości lub rośnie obecnie około 850 gatunków porostów oraz pewna liczba grzybów naporostowych i saprobiontów. Kiszka i Leśniański (1999) podają, że z Górnego Śląska (utożsamianego w tej pracy z woj. opolskim, częstochowski, katowickim i bielskim) w roku 1999 znanych było 727 gatunków. Według tych samych autorów (Kiszka, Leśniański 2003), w roku 2003 biota porostów województw opolskiego i śląskiego (już po reformie administracyjnej z 1.01.1999
r.) liczyła 735 gatunków porostów, grzybów porostowych i saprobiontów. Na obecnie prezentowanej Czerwonej liście umieszczono 768 gatunków. Z pewnością nie jest to liczba ostateczna, zważywszy na gwałtowny rozwój lichenologii w ostatnich dekadach, zwłaszcza jej działów: chemotaksonomii i genetyki porostów, owocujący wyodrębnianiem wielu nowych taksonów. Przyjmując, że ogólna liczba gatunków
porostów występujących w Polsce wynosi 1600 (Cieśliński i in. 2006), na terenie województwa śląskiego występuje, lub w przeszłości występowała, około połowa z nich.

Pod względem przyrodniczym województwo śląskie odznacza się dużym zróżnicowaniem siedliskowym (wychodnie i odsłonięcia skał wapiennych, piaskowców, zlepieńców, łupków, beton i zaprawa cementowa murów budynków, ogrodzeń, pomników, mostów, przepustów, urządzeń hydrotechnicznych, itp.; zróżnicowana szata roślinna lasów, stare drzewa przydrożne i śródpolne itp.), co powinno skutkować liczną i urozmaiconą lichenobiotą. Niestety, jest to również region silnie uprzemysłowiony i zurbanizowany, gdzie do niedawna notowano największe w Polsce poziomy stężeń zanieczyszczeń gazowych i pyłów, które bardzo niekorzystnie wpływały na biotę porostów (Kiszka 1993; Kiszka, Belteja 1989). Najbardziej niekorzystne zmiany dotyczyły gatunków epifitycznych, zwłaszcza o dużych plechach krzaczkowatych i listkowatych, stanowiących jedną czwartą całej znanej lichenobioty województwa śląskiego (24,5%). Stosunkowo słabiej na pogorszenie się warunków ekologicznych zareagowały porosty epilityczne, zarówno wapieniolubne jak i acydofilne, które łącznie stanowią około jednej drugiej opisywanej lichenobioty (25,6 i 23,6%). W większości nie wyginęły lub ich zniknięcia (nieodszukania podczas kolejnych badań) nie udało się jednoznacznie powiązać z działaniem czynników antropogenicznych. Pozostała jedna czwarta to epigeity (14,2%), epiksylity (5,6%), epibriofity (1,2%) oraz porosty o szerokiej amplitudzie ekologicznej (ubikwistyczne; 5,3%). Ich reakcja na nasilającą się antropopresję była różna. Część gatunków, zwłaszcza epigeitów, wyginęła lub straciła większość stanowisk, ale wiele gatunków ubikwistycznych rozpowszechniło się.

Stopień poznania zbiorowisk porostów województwa śląskiego

Wykaz publikacji dotyczących zbiorowisk porostów z terenu województwa śląskiego obejmuje zaledwie kilka pozycji (Nowak 1960; Bielczyk 1986, 1987; Kiszka 1991). Stopień zbadania zbiorowisk porostów w województwie nadal jest więc słaby i pozwolił na stworzenie jedynie prowizorycznej wersji Czerwonej listy zbiorowisk porostów (Leśniański G. 2012). Przy tworzeniu listy, pomocne okazały się również niepublikowane wyniki badań własnych autora, wykonane pod koniec 2009 i na początku 2010 roku (przewiduje się ich kontynuację).

Ocena stanu zagrożenia

Ocenę zagrożenia bioty porostów województwa śląskiego zawiera Czerwona lista porostów województwa śląskiego (Kiszka, Leśniański 1999; Leśniański G. 2012a) oraz Czerwona lista zbiorowisk porostów województwa śląskiego (Leśniański G. 2012b).

Patrz: Regionalne czerwone listy -> Czerwona lista porostów województwa śląskiego
Patrz: Regionalne czerwone listy -> Czerwona lista zbiorowisk porostów województwa śląskiego

* Wykaz cytowanych publikacji odnaleźć można w poniższych publikacjach źródłowych (rozdziały: Piśmiennictwo, Źródła informacji).

Tekst opracowano na podstawie publikacji: (1) Leśniański G. 2012a. Czerwona lista porostów województwa śląskiego.[w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup grzybów i roślin województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.2: 33-71. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice, (2) Leśniański G. 2012b. Czerwona lista zbiorowisk porostów województwa śląskiego.[w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy zbiorowisk roślinnych, mszaków i porostów województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.3: 71-85. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy