zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Śluzowce

Pin It

Śluzowce to organizmy rzadko zauważane przez większość obserwatorów i przez to mało znane. Przyczyną tego są ich małe rozmiary i sposób występowania. Stanowią one niewielką grupę zaliczaną do eukariotów, których przynależność taksonomiczna często się zmieniała. Obecnie zaliczane są do królestwa Protista, gromady Myxomycota i klasy Myxomycetes (Kirk i in. 2001)*. Na świecie znanych jest około 800 gatunków, a w Polsce stwierdzono występowanie około 230 taksonów (Drozdowicz i in. 2003). W większości są to organizmy kosmopolityczne, spotykane w różnych strefach klimatycznych, niektóre gatunki wykazują szczególne wymagania ekologiczne, np. rozwijają się wczesną wiosną, a ich zarodnie pojawiają się na granicy topniejącego śniegu.

Śluzowce cechują się bardzo ciekawym i skomplikowanym cyklem rozwojowym, w którym zaznaczają się dwie odmienne postacie życiowe – śluźnia i zarodnia. Z zarodników, które są ich główną formą rozprzestrzeniania się, powstają ruchliwe pływki lub pełzaki, które mogą rozmnażać się przez podział, a niektóre przekształcają się w gamety zdolne do kopulacji. Z powstałej zygoty rozwija się specyficzna struktura, zwana śluźnią (plazmodium), która może również powstawać ze zlewających się pływek i pełzaków. Plazmodium jest organizmem cudzożywnym i pobiera związki organiczne całą powierzchnią ciała lub też fagocytuje cząstki stałe w postaci bakterii, strzępek grzybni, zarodników i innych drobnych fragmentów organizmów. Śluźnia z czasem powiększa się dzięki procesom wzrostowym, a także łączeniu się małych śluźni i może się przemieszczać ruchem pełzakowatym, poprzez wytwarzanie pseudopodiów. To stadium rozwija się najczęściej w ciemnościach, wewnątrz podłoża o odpowiednim uwilgotnieniu. Na powierzchnię przesuwa się dopiero przed tworzeniem zarodni (sporangiów). Wyróżnia się kilka typów sporangiów, takich jak: zarodnie wolne, zrosłozarodnie i pierwoszczowocnie. Wielkość sporangiów jest mocno zróżnicowana, od dziesiątych części mm nawet do kilkudziesięciu centymetrów średnicy. Większość gatunków tworzy zarodnie wolne, które są stosunkowo niewielkie, o różnych kształtach i kolorach. Często wewnątrz zarodni – oprócz zarodników – znajduje się tzw. włośnia, utworzona przez różnorodne nitki, rurki i pasemka o zróżnicowanej strukturze. Cechy morfologiczne zarodni, zarodników i włośni stanowią ważne kryteria diagnostyczne przy ich klasyfikacji. W niekorzystnych warunkach śluźnie przechodzą w stadia przetrwalne, tzw. skleroty, które po zmianie warunków na korzystniejsze, mogą znowu przejść w stan aktywny.

W naszych warunkach klimatycznych zarodnie można spotkać w całym okresie wegetacyjnym, od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Przy czym najwięcej gatunków wytwarza je latem i jesienią. Dla ich pojawiania się istotny jest przebieg pogody, a w szczególności odpowiednie nawilżenie podłoża, w którym się rozwijają. W okresach suszy większość gatunków nie pojawia się. Duży wpływ na ich występowanie ma też rodzaj podłoża. Są gatunki spotykane głównie na drewnie drzew liściastych, inne na drewnie drzew iglastych, niektóre preferują rozkładającą się ściółkę leśną a nieliczne tworzą sporangia na żywych roślinach zielnych, na które wypełza śluźnia tuż przed wytworzeniem zarodni (Krzemieniewska 1960; Magiera A., Magiera K. 2009).

Stopień poznania bioty śluzowców w województwie śląskim

Obszar województwa śląskiego pod względem różnorodności i rozmieszczenia śluzowców jest stosunkowo słabo zbadany. W niniejszym opracowaniu wykorzystano wyniki badań z siedmiu publikacji i trzech prac magisterskich. Pierwsze publikowane informacje o śluzowcach z tego terenu pochodzą z pracy Schrötera z lat 1885-1889, który podaje występowanie 13 gatunków z 6 różnych miejscowości (Jankowice, Popielów, Gliwice, Rybnik, Rydułtowy, Wodzisław Śląski). Następnych danych dostarcza dopiero po około 90 latach przerwy Stojanowska (1972) z rezerwatu „Łężczok”, gdzie stwierdziła występowanie 34 gatunków. Kolejne informacje pochodzą z pracy Tabackiego (1977), w której wymienia 66 gatunków z 14 różnych stanowisk, tj.: Łaziska Górne, Złoty Potok, Murcki, rezerwat Segiet, Orzesze, Ostrowy, Brenna, Bielsko-Straconka, Szyndzielnia, Czantoria, Równica, Jaworzynka, Trzy Kopce, Cisownica. Rok później ukazała się praca zawierająca dane o występowaniu 49 gatunków z Ochojca koło Rybnika, Radlina i Wodzisławia Śląskiego (A. Magiera 1979). Po ponad 20-letniej przerwie następnych informacji o śluzowcach województwa śląskiego dostarczają Stojanowska i Panek (2002), którzy kontynuują badania w rezerwacie „Łężczok”, w wyniku których biota śluzowców rezerwatu liczy już 59 taksonów. Ostatnie opublikowane dane zawiera praca A. Magiery i K. Magiery (2009) dotycząca rezerwatu „Ochojec” w Katowicach, gdzie zidentyfikowano 36 taksonów oraz A. Bochynek i A. Drozdowicz (2011) dotycząca śluzowców lasu w okolicach przysiółka Wyrchczadeczka w Beskidzie Śląskim, gdzie opisano 29 taksonów. Wiedzę o śluzowcach województwa śląskiego wzbogacają także trzy prace magisterskie, które również uwzględniono w niniejszym opracowaniu: L. Szyszki (1977) z okolic Dzięgielowa, który podaje występowanie 30 gatunków; B. Szymy (1977), który w swojej pracy z rezerwatu „Kopce” opisał występowanie 23 gatunków; K. Magiery (2007), która opracowała śluzowce dwóch kompleksów leśnych „Las Widok” i Las Młyński” koło Raciborza i stwierdziła występowanie 55 gatunków i 2 odmian śluzowców.

Zestawiając wszystkie wcześniej wymienione informacje, okazało się, że w województwie śląskim dane dotyczące występowania śluzowców pochodzą zaledwie z 31 miejsc, gdzie zostało stwierdzonych 112 taksonów, w tym 2 odmiany. Porównując stopień poznania tych organizmów z obszarem całej Polski można stwierdzić, że jest on na poziomie średnim. Taksony notowane w województwie śląskim stanowią ok. 49% bioty śluzowców Polski.

* Wykaz cytowanych publikacji odnaleźć można w poniższej publikacji źródłowej (rozdział Piśmiennictwo s.28).

Tekst opracowano na podstawie publikacji: Magiera A., Magiera K. 2012. Czerwona lista śluzowców rzadkich w województwie śląskim. [w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup grzybów i roślin województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.2: 21-31. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy