zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Czerwona lista mszaków (glewiki, wątrobowce, mchy) 1997, 2012

Czerwona lista mszaków 2012

Brioflora województwa śląskiego, w różnych granicach, była już oceniana pod kątem jej zagrożenia. Jędrzejko (1997a,b)* opublikował listy mszaków zagrożonych w granicach byłych województw opolskiego, częstochowskiego, katowickiego i bielskiego oraz podał ogólną listę mszaków zagrożonych na Górnym Śląsku. Stebel (1998) przedstawił listę mszaków zagrożonych w byłym województwie katowickim, natomiast kilka lat później (Stebel 2006a) opublikował listę mchów zagrożonych w Beskidach Zachodnich. Ocena stopnia zagrożenia brioflory w listach Jędrzejki (1997a, b) i Stebla (1998) dokonana została w oparciu o kryteria IUCN 1978, natomiast lista mchów zagrożonych Beskidów Zachodnich w oparciu o kryteria IUCN 2001. Czerwona lista mszaków 2012 opracowana została dla mszaków stwierdzonych w granicach administracyjnych województwa śląskiego, obowiązujących od 1999 roku. Ocenie poddano całość stwierdzonej na terenie województwa brioflory, przyjmując kryteria zaproponowane przez IUCN. Mszaków globalnie zagrożonych obecnie brak.

Czerwona lista mszaków województwa śląskiego (uwzględniając gatunki wymarłe oraz kategorie CR, EN i VU) obejmuje 150 taksonów, w tym 1 gatunek glewika, 52 gatunki wątrobowców oraz 96 gatunków i 1 odmianę mchów. Stanowi to odpowiednio 50% flory glewików województwa śląskiego, około 37% flory wątrobowców i około 22% flory mchów. We florze województwa śląskiego występuje szereg zagrożonych gatunków, które na tym terenie mają obecnie jedyne lub jedne z nielicznych miejsc występowania w Polsce. Do najważniejszych należą:

  • Anastrophyllum hellerianum – wątrobowiec związany głównie z murszejącym drewnem, znany z rozproszonych stanowisk zlokalizowanych w Sudetach i Karpatach oraz w północnej części Polski. Ostatnie informacje o jego występowaniu w województwie  śląskim pochodzą z grupy Pilska (Klama 1996).
  • Anacamptodon splachnoides – mech epifityczny rosnący na nielicznych stanowiskach w południowej Polsce. Ostatnie informacje o jego występowaniu w województwie śląskim pochodzą z Katowic (Fojcik, Stebel 2001).
  • Cleistocarpidium palustre – mech rosnący na glebie mineralnej, znany z nielicznych stanowisk w Polsce. Jedyne stanowisko w województwie śląskim podane zostało niedawno z Częstochowy (Bednarek-Ochyra, Ochyra 1996).
  • Cynodontium gracilescens – mech rosnący na różnych siedliskach, znany w Polsce z kilku stanowisk w Karpatach, z których jedno znajduje sie w paśmie Mędralowej (Ochyra i in. 2008) , a drugie odkryto niedawno w rezerwacie „Lipowska” (Stebel i in. 2011).
  • Discelium nudum – mech wybitnie związany z mokrym gliniastym podłożem, w Polsce do tej pory znany wyłącznie z kilku stanowisk w województwie śląskim. Stwierdzony w Katowicach (Stebel 1997b; Fojcik, Stebel 2001), Sierakowicach koło Gliwic (Stebel 2005) i okolicach rezerwatu „Rotuz” (Stebel, Ochyra 1997).
  • Fissidens fontanus – jeden z najrzadszych mchów Polski występujący w rzekach i jeziorach. W województwie śląskim znany z rzeki Suminy koło Szymocic w Kotlinie Raciborskiej (Stebel 1993).
  • Fossombronia foveolata – wątrobowiec rosnący na siedliskach oligotroficznych, głównie w północno-zachodniej Polsce. W województwie śląskim rośnie na pojedynczych stanowiskach w okolicach Jastrzębia Zdroju (Stebel 1997a) i w Katowicach (Fojcik, Stebel 2001). Są to najdalej na południe wysunięte miejsca jego występowania w kraju.
  • Harpanthus scutatus – wątrobowiec występujący na różnych podłożach, znany z rozproszonych stanowisk, położonych głównie w Sudetach i Karpatach. Ostatnie informacje o jego stanowiskach w województwie śląskim pochodzą z Pilska (Klama 1996).
  • Kurzia pauciflora – wątrobowiec torfowiskowy, znany z rozproszonych stanowisk położonych głównie w północnej części kraju. Jedyne stanowisko w województwie śląskim podane zostało z okolic Częstochowy (Koła 1969).
  • Leiocolea badensis – wątrobowiec rosnący na podłożu wa piennym, znany z kilkunastu stanowisk w Polsce. W województwie śląskim występuje na terenie stanowiska dokumentacyjnego „Blachówka” w Bytomiu (Stebel 1999) i w Mikołowie-Mokrem (Stebel 2006d).
  • Lophozia capitata – wątrobowiec rosnący na siedliskach oligotroficznych, głównie w północno-zachodniej Polsce. W województwie śląskim rośnie na kilku stanowiskach (Stebel 2006b). Są to najdalej na południe wysunięte miejsca występowania w kraju.
  • Moerckia hibernica – wątrobowiec znany z nielicznych stanowisk w Polsce, położonych głównie w Sudetach, Karpatach i północno-zachodniej części kraju. Na terenie województwa śląskiego podany został z rezerwatu „Dolina Żabnika” (Żarnowiec i in. 1995) oraz okolic Dąbrowy Górniczej (Stebel, Błońska 2012).
  • Orthotrichum rogeri – jeden z najrzadszych mchów Europy. Rośnie na siedliskach epifitycznych. W Polsce stwierdzony obecnie tylko na jednym stanowisku w Katowicach-Muchowcu (Stebel 2010b).
  • Pohlia nutans subsp. schimperi – mech o słabo poznanym rozmieszczeniu w Europie (Köckinger i in. 2005). W Polsce odnaleziony został na Babiaj Górze, a ostatnio także na Pilsku (Stebel 2006a).
  • Scapania scandica fo. parvifolia – wątrobowiec znany z kilku stanowisk w Polsce, zlokalizowanych w wyższych położeniach Karpat i Sudetów. W województwie śląskim stwierdzony na Pilsku (Klama 1996).
  • Thamnobryum neckeroides – mech bardzo rzadki w Europie. W Polsce odkryty niedawno na dwóch stanowiskach, w Pieninach i w Beskidzie Śląskim (Stebel, Vončina 2012).
  • Trematodon ambiguus – mech znany z nielicznych stanowisk w Polsce. W województwie śląskim odnaleziony ostatnio w okolicach rezerwatu „Rotuz” (Stebel, Ochyra 1997) i w Katowicach (Fojcik, Stebel 2001).
Zmiany w zagrożeniu brioflory województwa śląskiego

Oceny zagrożenia brioflory sporządzone w latach 1997 i 2011 dla omawianego obszaru pozwalają na porównanie statusu poszczególnych gatunków mszaków (patrz: plik źródłowy). Zmiany w ocenie zagrożenia niektórych taksonów mszaków w województwie śląskim są przede wszystkim wynikiem znacznie lepszego poznania jego brioflory oraz zmiany granic objętych badaniami. W związku z tą ostatnią, na liście z 2011 roku nie znalazły sie takie gatunki, jak np. Anthelia juratzkana, Dicranum elongatum, Hypnum hamulosum i inne, rosnące głównie na Babiej Górze (wcześniej województwo bielskie, obecnie małopolskie). Od 1997 roku odkryto na terenie województwa śląskiego kilka gatunków, w tym rzadkich i zagrożonych w Europie i Polsce, np. Orthotrichum patens i O. rogeri, natomiast 23 taksony podane wcześniej uznano za wątpliwe. Na zmiany ocen zagrożenia mają również wpływ procesy zachodzące we florze (przynajmniej częściowo) spontanicznie. Szczególnie widoczne jest to we florze epifitycznej, gdzie liczne gatunki, uznane za zagrożone w 1997 roku, takie jak np. Dicranoweisia cirrata, Orthodicranum tauricum, Orthotrichum obtusifolium i Orthotrichum speciosum, należą obecnie do częstych składników brioflory w wielu regionach województwa śląskiego. Poniżej przedstawiono kilka przykładów mszaków, co do których kategorie zagrożenia uległy zmianom w istotny sposób.

  • Fissidens crassipes – 1997: R, 2011: EX. Nie odnaleziony na jedynym stanowisku w Ustroniu-Dobce, skąd podany został w latach 60. XX wieku.
  • Pallavicinia lyellii – 1997: E, 2011: EX. Gatunek znany z jednego stanowiska w Jaworznie-Jeziorkach, podanego w XIX wieku; próby jego odszukania zakończyły się niepowodzeniem.
  • Gyroweisia tenuis – 1997: Ex, 2011: VU. Znany obecnie z kilku stanowisk położonych na Płaskowyżu Rybnickim i w Kotlinie Żywieckiej.
  • Hookeria lucens – 1997: Ex, 2011: CR. Występuje na pojedynczych stanowiskach w Beskidzie Śląskim i Wysokim.
  • Rhynchostegiella tenella – 1997: Ex, 2011: NT. Rośnie na rozproszonych stanowiskach na Wyżynie Krakowsko- Częstochowskiej.
  • Anthoceros agrestis – 1997: E, 2011: NT. Częsty, głównie na ścierniskach, na całym terenie.
  • Fossombronnia wondraczekii – 1997: E, 2011: NT. Częsty, głównie na ścierniskach, na całym terenie.
  • Orthotrichum obtusifolium – 1997: E, 2011: LC. Częsty, głównie jako epifit, na całym terenie.
  • Bazzania trilobata – 1997: V, 2011: NT. Pospolity w Beskidach, w niżowej części województwa sporadycznie.
  • Buckiella undulata (= Plagiothecium undulatum) – 1997: V, 2011: LC. Pospolity w Beskidach, w niżowej części województwa sporadycznie.
  • Bazzania tricrenata – 1997: R, 2011: VU. Obecnie na nielicznych stanowiskach w Beskidzie Wysokim.
  • Brachythecium geheebii – 1997: R, 2011: CR. Obecnie na nielicznych stanowiskach w Beskidzie Wysokim.
  • Sphagnum affine (= Sphagnum imbricatum) – 1997: R, 2011: CR. Obecnie na jednym stanowisku w Beskidzie Małym.
Zalecenia w zakresie badań i ochrony

Czerwona lista zagrożonych gatunków mszaków powinna stanowić podstawę do rozpoczęcia szczegółowych badań nad ich rozmieszczeniem, stanem zachowania populacji, ekologią i biologią, a otrzymane wyniki będą służyć wypracowaniu skutecznych metod ochrony omawianych taksonów. W pierwszej kolejności badaniami objąć należy gatunki skrajnie i silnie zagrożone wyginięciem oraz taksony w stosunku do których dysponujemy niewystarczającą ilością danych, uniemożliwiających obecnie określenie ich zagrożenia. Stanowiska występowania gatunków zagrożonych powinny zostać dokładnie zinwentaryzowane i objęte stałym monitoringiem. W celu zachowania regionalnej różnorodności flory mszaków konieczne wydaje się:
– wykonanie waloryzacji ekosystemów bogatych w mszaki, takich jak np. torfowiska, źródliska, zróżnicowane siedliskowo kompleksy leśne itp.,
– podjęcie zabiegów w celu objęcia ochroną obiektów szczególnie cennych pod tym względem (chociażby w formie użytku ekologicznego lub powierzchniowego pomnika przyrody),
– wykonywanie zabiegów mających na celu utrzymanie ekosystemów o charakterze półnaturalnym (ochrona czynna) – zwłaszcza w przypadku muraw naskalnych i kserotermicznych, młak i torfowisk,
– zaliczenie do priorytetów – we wszelkich działaniach związanych z powierzchniową ochroną przyrody – zabezpieczenie siedlisk ważnych dla brioflory.

Lista zagrożonych gatunków mszaków

Patrz: publikacja źródłowa.

* Wykaz cytowanych publikacji odnaleźć można w poniższej publikacji źródłowej (rozdział Źródła informacji s.82).

Tekst opracowano na podstawie publikacji: Stebel i in. 2012. Czerwona lista mszaków województwa śląskiego.[w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup grzybów i roślin województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.2: 73-104. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.

pdf PDF Stebel i in. 2012. Czerwona lista mszaków województwa śląskiego.[w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup grzybów i roślin województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.2: 73-104. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice

 

RaportyOpinie 6 2 okladkaP RaportyOpinie 6 2 p73 mszaki 1

 

Czerwona lista mchów 1997

(tekst opracowano 15 marca 2004 r., autor: R. Bula)

Czerwona lista mchów Górnego Śląska (Jędrzejko 1997) jest najobszerniejszą analizą zagrożenia flory mchów na obszarze 4 województw: bielskiego, częstochowskiego, katowickiego i opolskiego (zgodnie z podziałem terytorialnym kraju do roku 1998). Ogółem przeanalizowano około 540 gatunków i odmian mchów. Na liście znalazło się 398 gatunków i 12 odmian mchów, w tym 3 gatunki objęte ochroną ścisłą i 36 gatunków objętych ochroną częściową na podstawie rozporządzenia ministra Środowiska z dnia 11 września 2001 r. w sprawie określenia listy gatunków roślin rodzimych dziko występujących objętych ochroną gatunkową ścisłą i częściową oraz zakazów właściwych dla tych gatunków i odstępstw od tych zakazów (Dz. U. nr 106, poz. 1167).

Spośród gatunków zamieszczonych na liście za wymarłe lub prawdopodobnie wymarłe na Górnym Śląsku uznano 27 gatunków, za wymierające - 66, narażone na wymarcie - 97, za rzadkie - 157. W przypadku 52 gatunków nie udało się precyzyjnie określić stopnia ich zagrożenia. Największym udziałem gatunków zagrożonych (82% muskoflory) charakteryzuje się województwo katowickie. Na regionalnej czerwonej liście znalazło się 67 gatunków zagrożonych w skali kraju (Ochyra R., Szmajda P., Bednarek-Ochyra H. 1992. Czerwona lista mchów zagrożonych w Polsce (wyd. 2). Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków).

PDF Jędrzejko K. 1997. Czerwona lista mchów Górnego Śląska. Raporty Opinie, 2: 18-37. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.

 

Czerwona lista wątrobowców 1997

(tekst opracowano 15 marca 2004 r., autor: R. Bula)

Czerwona lista wątrobowców Górnego Śląska (Jędrzejko 1997), jest kolejną próbą analizy zagrożenia hepatikoflory w regionie górnośląskim. Pierwszą czerwoną listę wątrobowców, zawierającą 37 taksonów, sporządził autor dla Wyżyny Śląskiej w 1985 roku. Kolejne ukazały się w 1986 roku (dla Wyżyny Śląskiej) oraz w 1997 roku (dla Makroregionu Południowego). Na potrzeby listy przeanalizowano 168 gatunków i odmian wątrobowców występujących na obszarze czterech województw: bielskiego, częstochowskiego, katowickiego i opolskiego (w granicach odpowiadających podziałowi terytorialnemu do roku 1998).

Lista zawiera 154 gatunki i 8 odmian wątrobowców, dla których określono kategorie zagrożenia. Znalazło się na niej 21 gatunków zagrożonych w Polsce (Szweykowski J. 1992. Czerwona lista wątrobowców zagrożonych w Polsce (wyd. 2). Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków). Z przeprowadzonych analiz wynika, iż na Górnym Śląsku zagrożonych jest 94% występujących tu gatunków wątrobowców. Najwyższy wskaźnik zagrożenia wykazano dla hepatikoflory województwa katowickiego (94%). Na tym obszarze także zanotowano największy ubytek gatunków (25 wątrobowców uznano za wymarłe lub prawdopodobnie wymarłe). Spośród gatunków figurujących na liście, 3 taksony uznano za wymarłe i prawdopodobnie wymarłe na Górnym Ślasku, a 18 taksonów - za wymierające. Do kategorii "V - narażone" zaliczono 43 taksony, za rzadkie uznano 59 taksonów, natomiast w przypadku 35 taksonów nie określono precyzyjnie stopnia ich zagrożenia (kategoria I - gatunki o nieokreślonym zagrożeniu).

Badania nad florą wątrobowców przynoszą stale nowe informacje o ich rozmieszczeniu, wielkości i tempie zanikania populacji oraz tempie kurczenia się areału występowania. Wynika stąd konieczność aktualizacji informacji o stanie ich zagrożenia.

PDF Jędrzejko K. 1997b. Czerwona lista wątrobowców Górnego Śląska. Raporty Opinie, 2: 7-17. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.
Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr Jerzy B. Parusel

Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Śląskiego.

      logo CDPGS small logo slaskie kolorowe rgb

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy