zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Zagrożone, rzadkie, wymarłe

Wymieranie gatunków jest procesem towarzyszącym ewolucji życia na Ziemi, co dokumentują badania paleontologiczne. Jednakże w okresie ostatnich 200 lat proces ten, za sprawą człowieka, znacznie się nasilił. Szacunkowe prognozy przyrodników przewidują, że spośród około 10-100 mln gatunków bytujących przypuszczalnie na Ziemi (z których do tej pory zostało opisanych przez taksonomów zaledwie 1,5 mln) do roku 2015 wyginąć może do 25% wszystkich gatunków. Wynika z tego, że każdego dnia wymierać będzie przypuszczalnie ponad 300 gatunków. Takie tempo wymierania gatunków jest około 40 000 razy większe, niż przed pojawieniem się człowieka.

Każdy gatunek stanowi swoistą i niepowtarzalną kombinację genów, warunkującą różnorodność i piękno otaczającej nas przyrody, która nie powinna być zagubiona, a w przyszłości może być również wykorzystana dla potrzeb człowieka. Występowanie gatunku w danym miejscu związane jest z historią rozprzestrzeniania się i długowiecznością, a także z tolerancją warunków ekologicznych oferowanych mu przez dane miejsce, włącznie z modyfikacją środowiska, będącą efektem konkurencji z innymi gatunkami oraz działalności człowieka. Ustępowanie gatunków wskutek antropopresji prowadzi do zaniku bioróżnorodności i ubożenia zasobów genowych biosfery, co wpływa negatywnie na funkcjonowanie całego systemu ekologicznego Ziemi.

Różnorodność jest fundamentalną właściwością każdego żywego systemu, manifestującą się na każdym poziomie hierarchii biologicznej - od komórki do ekosystemu i krajobrazu. Gwarancją jej zachowania jest szerokie rozprzestrzenienie i duża liczebność gatunku. Rozległy zasięg i odpowiednia liczebność populacji gatunków zwiększają ponadto szansę przeżycia stresu powodującego wymieranie. Dlatego tak ważna jest ochrona gatunków w obrębie ich lokalnych zasięgów, a gatunków rzadkich w szczególności. Rzadkość, jak stwierdził Darwin, jest bowiem prekursorem wymierania. Utrzymanie różnorodności form życia i zróżnicowania genetycznego, zabezpieczenie ciągłości procesów ekologicznych i ewolucyjnych oraz zachowanie gatunków rzadkich i zanikających to trzy główne działania, które nakazuje realizować światowa strategia ochrony przyrody w obronie świata żywego (zob. Światowa strategia ochrony przyrody. 1985. Ochrona żywych zasobów dla trwałego rozwoju. World Conservation Strategy, IUCN-UNEP-WWF, 1980. Przekład: R. Olaczek. Wyd. LOP, Warszawa).

W celu zwrócenia uwagi opinii publicznej i decydentów na proces pustoszenia biosfery, przyrodnicy przystąpili do sporządzania czerwonych list oraz czerwonych ksiąg roślin i zwierząt wymarłych oraz zagrożonych wyginięciem w skali Ziemi, kontynentów i poszczególnych państw. Nazwa tych wydawnictw związana jest z czerwonym kolorem zagrożenia i czerwonymi stronami pierwszych skoroszytowych wydań Czerwonej księgi Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (ang. IUCN Red Data Book), na które wpisywano gatunki najbardziej zagrożone.

Czerwona lista (ang. Red List) to światowy (krajowy) wykaz gatunków wymarłych, ginących, zagrożonych i rzadkich w poszczególnych grupach systematycznych, dla których określono kategorię zagrożenia, zgodnie z kryteriami opracowanymi przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (ang. International Union for Conservation of Nature and Natural Resources - IUCN). W roku 1994 zostały opublikowane (IUCN. 1994. IUCN Red List Categories. Prepared by the IUCN Species Survival Commission. IUCN, Gland, Switzerland) kategorie zagrożenia, które przedstawiały się następująco:

  • EX - gatunek wymarły,
  • EW - gatunek wymarły w wolnej przyrodzie,
  • CR - gatunek krytycznie zagrożony,
  • EN - gatunek zagrożony,
  • VU - gatunek narażony,
  • LR - gatunek niższego ryzyka (podkategorie: cd - zależny od ochrony, nt - bliski zagrożenia, lc - najmniejszej troski).

W ocenie zagrożenia stosuje się szczegółowe subkryteria, uwzględniające informacje o zasięgu geograficznym, zajmowanej powierzchni, wielkości populacji oraz trendzie i prognozie rozwoju. W przypadku niedostatecznych danych o zagrożeniu gatunku - przypisujemy mu symbol DD, natomiast gatunki o nieoszacowanym zagrożeniu oznaczamy symbolem NE.

W najnowszym wydaniu kategorii i kryteriów zagrożenia gatunków (IUCN. 2001. IUCN Red List Categories and Criteria. Version 3.1. Prepared by the IUCN Species Survival Commission. IUCN - The World Conservation Union, Gland, Switzerland and Cambridge, UK) przyjęto następujące kategorie:

  • EX - gatunek wymarły,
  • EW - gatunek wymarły w wolnej przyrodzie,
  • CR - gatunek krytycznie zagrożony,
  • EN - gatunek zagrożony,
  • VU - gatunek narażony,
  • NT - gatunek bliski zagrożenia,
  • LC - gatunek najmniejszej troski.

Podobnie jak w wersji z roku 1994, ocena zagrożenia opiera się na szczegółowych subkryteriach. W przypadku niedostatecznych danych o zagrożeniu gatunku - oznaczamy go symbolem DD, a gatunki o nieoszacowanym zagrożeniu - NE.

Czerwona księga (ang. Red Data Book) to wydawnictwo książkowe będące obszerną dokumentacją wiedzy o światowych (krajowych) gatunkach wymarłych, ginących, zagrożonych i rzadkich w poszczególnych grupach systematycznych. Zawiera ono: opis biologiczny gatunku, opis siedliska, mapę rozmieszczenia (na świecie, w danym kraju), dane o liczebności populacji, kategorię zagrożenia zgodną z kryteriami opracowanymi przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (ang. IUCN), opis czynników zagrożenia, propozycje działań ochronnych, źródła informacji i literaturę oraz rycinę lub zdjęcie gatunku i siedliska. Wydawnictwo to adresowane jest do poszczególnych rządów i społeczeństw.

Czerwone listy i czerwone księgi pozwalają zrozumieć proces wymierania gatunków, są źródłem informacji wykorzystywanym w systemie monitoringu różnorodności biologicznej przyrody ożywionej, stanowią podstawę budowania programów ochrony i restytucji gatunków oraz są pomocne w podejmowaniu decyzji i planowaniu zasobów.

Materiał strony opracowano 30 września 2002 roku. Autor opracowania: J. B. Parusel. Ostatnia aktualizacja zawartości strony: 20 stycznia 2004 r.

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy