zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Polskie czerwone listy

Pierwsza lista gatunków zagrożonych została sporządzona przez Komisję Gatunków Wymierających (ang. Species Survival Commission) Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (ang. IUCN) w 1949 roku. Zawierała ona 13 gatunków ptaków i 14 gatunków ssaków, szczególnie zagrożonych wyniszczeniem. W następnych latach komisja sporządzała kolejne, coraz dłuższe listy zwierząt rzadkich i ginących.

Ukazanie się w Polsce czerwonych list zagrożonych gatunków roślin i zwierząt, poprzedzone było analizą zagrożenia poszczególnych grup systematycznych tych organizmów żywych. Pierwszy, choć nie w pełni odzwierciedlający rzeczywisty status zagrożenia flory, wykaz rzadkich i zagrożonych roślin naczyniowych Polski ukazał się w roku 1976, w ramach europejskiej listy opracowanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (Lucas G. L., Walters S. M. 1976. Liste of rare, threatened and endemic plants for the countries of Europe. Kiew, ss. 166). W roku 1980 ukazał się raport o stanie fauny kręgowców i wybranych bezkręgowców, który zawiera listę 624 taksonów kręgowców oraz wybranych 76 gatunków bezkręgowców (Głowaciński Z. i in. 1980. Stan fauny kręgowców i wybranych bezkręgowców Polski - wykaz gatunków, ich występowanie, zagrożenie i status ochronny. Studia Naturae, ser. A, nr 21). Ocena zagrożenia fauny motyli w Polsce została dokonana w roku 1982 (Dąbrowski J. S., Krzywicki M. 1982. Ginące i zagrożone gatunki motyli (Lepidoptera) w faunie Polski. Część I. Nadrodziny Papilionoidea, Hesperioidea, Zygaenoidea. PWN, Warszawa - Kraków).

Pierwszą polską czerwoną listą, określającą zagrożenie gatunków zgodnie z kryteriami IUCN, jest Wykaz gatunków rzadkich i zagrożonych flory polskiej (Jasiewicz A. 1981. Fragmenta Floristica et Geobotanica 27,3: 401-414). Lista ta zawiera 457 taksonów, w tym 8 wymarłych (kategoria Ex). W roku 1986 została opublikowana Lista roślin wymierających i zagrożonych w Polsce (Zarzycki K., Wojewoda W. Red. 1986. PWN, Warszawa). Zawiera ona wykaz 2 044 gatunków roślin, w tym: 800 gatunków grzybów wielkoowocnikowych, 480 gatunków porostów, 339 gatunków roślin naczyniowych, 254 gatunki glonów, 121 gatunków mchów i 50 gatunków wątrobowców. Za wymarłe uznano 124 taksony. W drugim wydaniu tej listy (Zarzycki K., Wojewoda W., Heinrich Z. 1992. Lista roślin zagrożonych w Polsce. Instytut Botaniki PAN, Kraków) znalazły się już 2 563 gatunki roślin, w tym: 1 013 gatunków grzybów wielkoowocnikowych, 602 gatunki porostów, 418 gatunków roślin naczyniowych, 256 gatunków glonów, 136 gatunków mchów i 50 gatunków wątrobowców. Liczba gatunków wymarłych zwiększyła się do 228.

W roku 2003 ukazała się Czerwona lista porostów wymarłych i zagrożonych w Polsce (Cieśliński S., Czyżewska K., Fabiszewski J. 2003. Monographiae Botanicae, v. 91:13-49), która zawiera 886 gatunków, w tym 141 gatunków wymarłych.

W roku 2004 ukazała się nowa czerwona lista mchów Polski (Żarnowiec J., Stebel A., Ochyra R. 2004. Threatened moss species in the Polish Carpathians in the light of a new red-list of mosses in Poland, s.: 9-28. W: Stebel A., Ochyra R. Eds. Bryological studies in the Western Carpathians. Sorus, Poznań). Zamieszczono w niej 231 gatunków mchów, w tym 7 uznano za wymarłe.

Pierwsza polska czerwona lista zwierząt, obejmująca tylko kręgowce, ukazała się w roku 1988 (Głowaciński Z. 1988. Lista zwierząt rzadkich i ginących w Polsce. Kręgowce. Przyroda Polska, nr 8). W roku 1992 ukazuje się Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (Głowaciński Z. Red. 1992. Zakład Ochrony Przyrody i Zasobów Naturalnych PAN, Kraków). Na liście tej figuruje 1 299 gatunków, w tym 49 uznanych za wymarłe. Kręgowce są reprezentowane przez 117 gatunków, w tym 12 wymarłych, a bezkręgowce - przez 1 182 gatunki, w tym 37 wymarłych. Najliczniejszą grupą bezkręgowców są owady, spośród których na liście zamieszczono 991 gatunków. W Polskim studium różnorodności biologicznej (Andrzejewski R., Weigle A. 1993, Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska, Warszawa) została zamieszczona lista gatunków zwierząt wymarłych i zagrożonych w Polsce, opracowana na podstawie Czerwonej listy zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (1992) oraz ankiet. W roku 1999 ukazała się propozycja listy ważek zagrożonych w Polsce (Łabędzki A., Buczyński P., Tończyk G. 1999. Zagrożenia i ochrona ważek (Odonata) w Polsce, s.: 21-23. W: Konferencja Naukowa Ochrona owadów w Polsce u progu integracji z Unią Europejską, Kraków, 23-24. IX. 1999. Red. Buchholz L., Nowacki J., Kraków) oraz Czerwona lista słodkowodnych minogów i ryb Polski (Witkowski A., Błachuta J. Kotusz J., Heese T. 1999. Czerwona lista ichtiofauny Polski. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 55, 4: 5-19.).

Najnowszym podsumowaniem wiedzy o zagrożeniu zwierząt w Polsce jest Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce, która ukazała się w roku 2002 (Głowaciński Z. Red. 2002. Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków). Lista ta wykazuje już 2 769 gatunków, w tym 213 wymarłych lub prawdopodobnie wymarłych. Zdecydowanie najliczniej reprezentowane są owady (2 174 gatunki, w tym 196 wymarłych lub prawdopodobnie wymarłych).

Problem zagrożenia zbiorowisk roślinnych w Polsce został dostrzeżony już w roku 1910 przez wybitnego botanika i prekursora ochrony przyrody w Polsce, Mariana Raciborskiego, który na łamach lwowskiego Kosmosu (nr 35, str. 352-366) zamieścił artykuł Ochrony godne drzewa i zbiorowiska roślin. Apel w sprawie ochrony zbiorowisk roślinnych sformułował następnie S. Dziubałtowski (Dziubałtowski S. 1922. O zbiorowiskach roślinnych godnych ochrony w Sandomierskiem i Opatowskiem. Kosmos 47, 1-3: 30-38). Pierwszą listę zbiorowisk proponowanych do ochrony ścisłej i częściowej opublikował D. Fijałkowski w roku 1982 (Fijałkowski D. 1982. O konieczności wprowadzenia ochrony rzadkich zespołów roślinnych. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 38, 1-2: 13-17.). Kolejną analizę zagrożenia roślinności, obejmującą 280 zbiorowisk Polski niżowej, wykonała H. Piotrowska. Z analizy tej wynika, że 66% zbiorowisk było wówczas zagrożonych (Piotrowska H. 1986. Gefährdungssituation der Pflanzengesellschaften der planaren und kollinen Stufe Polens (Erste Fassung). Schriftenreihe f. Vegetationskunde, Bonn-Bad Godesberg, 18: 19-27.). Wykaz ginących i zagrożonych ekosystemów Polski oraz rozwijających się w ich obrębie grup zbiorowisk roślinnych przedstawił również K. Zarzycki w roku 1986, w Czerwonej liście roślin naczyniowych (Zarzycki K. 1986). Autor ten uznał za ginące i zagrożone 11 ekosystemów, w których rozwija się roślinność należąca do 4 związków, 12 rzędów i 3 klas syntaksonomicznych.

Oprócz list krajowych, opracowane zostały również regionalne listy zagrożonych gatunków różnych grup systematycznych oraz zbiorowisk roślinnych. Tworzone są również listy lokalne, np. dla parków narodowych i rezerwatów przyrody.

Opublikowane czerwone listy ujawniają stan zagrożenia gatunków poszczególnych grup systematycznych oraz zbiorowisk roślinnych. Informacja ta pozwala określić wrażliwość i odporność organizmów żywych na działalność człowieka oraz poznać kierunki, tempo oraz przyczyny zaniku poszczególnych taksonów i syntaksonów. Jest ona także niezbędna do opracowania programów ochronnych, przeciwdziałających ubożeniu biosfery i przywracających dzikiej przyrodzie gatunki i zbiorowiska roślinne, które ustąpiły z danego obszaru wskutek presji człowieka.

Materiał strony opracowano 27 lipca 2005 roku. Autor opracowania: J. B. Parusel.

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr J.B. Parusel (dyrektor CDPGŚ)

WSL logo kolor poziom cdpgs logo box

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Po zapisaniu prześlemy email potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy