zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Czerwona lista porostów 1999, 2012

Czerwona lista porostów 2012

Porosty są organizmami o swoistej budowie plechy, skomplikowanej biologii, które często zasiedlają jedynie im dostępne siedliska. Większość ich gatunków wykazuje silną wrażliwość nawet na niewielkie nasilenie czynników antropopresji. Zmiany klimatu, emisja gazów i pyłów przemysłowe, przebudowa drzewostanów na potrzeby intensywnej gospodarki leśnej, wycinanie starych śródpolnych i przydrożnych drzew, w następstwie rozwoju połączeń komunikacyjnych, zanieczyszczanie wód w potokach i rzekach, niszczenie powierzchni ziemi towarzyszące eksploatacja kopalin, a także chemizacja rolnictwa, zbieranie plech porostów do celów leczniczych, to główne przyczyny zachodzących przemian ilościowych i jakościowych biot porostów (Cieśliński i in. 2006)*.

Czerwone listy pozwalają ocenić stopień zagrożenia danej grupy systematycznej organizmów na określonym obszarze i czasie. Powinny one być pomocne przy tworzeniu planów ochrony gatunków. Niniejsza Czerwona lista powstała 12 lat po pierwszej tego typu próbie oceny zagrożenia gatunków bioty porostów na obszarze zajmowanym przez powstałe w 1999 roku województwo śląskie. Jednocześnie dokumentuje ona stan zbadania lichenobioty tego regionu Polski i wyznacza dalsze kierunki badań nad nią.

Dotychczasowe oceny stanu zagrożenia bioty porostów województwa śląskiego

W przeszłości dwukrotnie oceniano zagrożenie porostów dla części obszaru obecnego województwa śląskiego, w latach 1999 i 2003. W pierwszej Czerwonej liście porostów Górnego Śląska (Kiszka, Leśniański 1999) poddano analizie tylko część gatunków występujących w byłych województwach: bielskim, częstochowskim, katowickim i opolskim. Opublikowana kilka lat później Czerwona lista porostów zagrożonych na Śląsku Opolskim i Górnym Śląsku (Kiszka, Leśniański 2003) opisuje zagrożenie porostów w województwach opolskim i śląskim, których kształt został określony w czasie reformy samorządu terytorialnego z 1.01.1999 r. Wyników nie wyszczególniono oddzielnie dla obu jednostek administracyjnych, dlatego też, na podstawie tej pracy, nie można podać jakie było zagrożenie bioty porostów w województwie śląskim w roku 2003. Podkreślić jednak należy, że w tej pracy oceny zagrożenia porostów dokonano stosując kryteria Czerwonej Listy IUCN w ujęciu regionalnym (por. Cieśliński i in. 2003), a nie jak wcześniej – Czerwonej Księgi.

Zagrożenie lichenobioty województwa śląskiego

Prezentowana Czerwona lista jest już trzecią próbą określenia zagrożenia lichenobioty omawianego obszaru, lecz pierwszą uwzględniającą wszystkie znane dotąd gatunki. Obejmuje ona 295 taksonów zagrożonych (tj. gatunki wymarłe oraz kategorie CR, EN i VU), 89 gatunków bliskich zagrożenia i 162 gatunki najmniejszej troski. Dla 222 gatunków brak wystarczających danych do określenia ich statusu zagrożenia.

Zalecenia w zakresie badań i ochrony bioty porostów województwa śląskiego

Stan zbadania bioty porostów województwa śląskiego nadal pozostaje niezadowalający. Świadczy o tym fakt, że najwięcej jej gatunków (222, 27,8%) w wyniku przeprowadzonej ewaluacji zagrożenia otrzymało status DD – niedostateczne dane. Dalsze występowanie 59 gatunków porostów (CR – krytycznie zagrożone) jest w województwie zagrożonych wymarciem w nieodległej przyszłości. Dalsze prace badawcze powinny koncentrować się więc wokół następujących dwóch zagadnień:

(1) Wyjaśnienia statusu gatunków z czerwonej listy, oznaczonych symbolem DD (niedostateczne dane). Prawdopodobnie część gatunków z tej kategorii jest już wymarła w województwie śląskim lub też zostało błędnie podane z tego terenu.
(2) Monitoringu gatunków zagrożonych. Ciągłej obserwacji poddać należy wszystkie stanowiska gatunków znajdujących się w województwie śląskim na granicy wymarcia (CR) i przynajmniej część stanowisk gatunków na tym terenie wymierających (EN). W tym celu należy założyć stałe powierzchnie obserwacyjne, odpowiednio oznakowane w terenie i zabezpieczone przed zniszczeniem. Na takich stanowiskach prowadzono by badania nad dynamiką obfitości i zdrowotności populacji wytypowanych gatunków porostów.

Dla zachowania możliwie dużej różnorodnej bioty porostów w województwie śląskim najważniejsza jest redukcja ładunków skażeń gazowych i pyłowych dostających się do środowiska. W ostatnich latach zauważa się ogromną poprawę w tym zakresie, ale notowane nadal stężenia związków toksycznych w powietrzu, wodzie i glebie, uniemożliwiają rozwój wielu wielkoplechowych, wrażliwszych gatunków porostów. Dodatkowo, pojawiają się nowe zagrożenia, np. postępujący wzrost stężeń związków azotu, szczególnie szkodliwych dla lichenobioty naziemnej zbiorowisk borowych. W tak zmienionym środowisku przyrodniczym nie wystarcza już ochrona zachowawcza siedlisk porostów (rezerwaty, pomniki przyrody). Konieczne są aktywniejsze formy ochrony. Należy usuwać pokrywę roślinną wkraczającą na podłoża skalne skolonizowane przez porosty, zarówno naturalne, jak i powstałe w wyniku eksploatacji górniczej. Duże znaczenie mają działania w lasach gospodarczych. Powinno się dążyć do pozostawiania w lasach przynajmniej części posuszu, pniaków, drewnianych ogrodzeń, głazów, itp. Niekiedy wystarczy pozostawienie przestojów, niewycinanie drzew rosnących wzdłuż rzek, potoków i dróg (zwłaszcza tych o małym natężeniu ruchu). Umiejętnie prowadzone cięcia pielęgnacyjne drzewostanów pomagają zachować stanowiska gatunków światłolubnych. Można próbować jednej z wielu opracowanych metod transplantacji lub metatransplantacje plech porostów.

Przyczyny zagrożenia porostów oraz ich sposoby ich ochrony szczegółowo omawiają m.in. Cieśliński i in. (2006), Fałtynowicz (2005), Rutkowski (2009).

Lista zagrożonych gatunków porostów

Patrz: publikacja źródłowa.

* Wykaz cytowanych publikacji odnaleźć można w poniższej publikacji źródłowej (rozdział Piśmiennictwo s.42).

Tekst opracowano na podstawie publikacji: Leśniański G. 2012. Czerwona lista porostów województwa śląskiego.[w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup grzybów i roślin województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.2: 33-71. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.

pdf PDF Leśniański G. 2012. Czerwona lista porostów województwa śląskiego.[w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup grzybów i roślin województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.2: 33-71. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.
RaportyOpinie 6 2 okladkaP RaportyOpinie 6 2 p33 porosty 1

 

Czerwona lista porostów 1999

(tekst opracowano 15 marca 2004 r., autor: R. Bula)

W pierwszej Czerwonej liście porostów Górnego Śląska (Kiszka, Leśniański 1999) poddano analizie 727 gatunków porostów stwierdzonych dotychczas na Górnym Śląsku. Przedmiotem analizy była częstość i wielkość areału ich występowania, rodzaj zajmowanego podłoża, właściwości biologiczne, odporność na antropopresję oraz zjawisko zamierania plech.

Na liście zamieszczono 564 taksony, dla których określono kategorie zagrożenia. Znalazło się na niej 126 gatunków objętych ochroną ścisłą i jeden częściową, na podstawie rozporządzenia ministra Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6.04.1995 roku w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. nr 41, poz. 214).

Analiza statusu zagrożenia lichenoflory Górnego Śląska wykazała, że zagrożonych jest 77,5% występujących tu gatunków. Ponad 50% gatunków umieszczonych na regionalnej czerwonej liście stanowią taksony zagrożone w skali całego kraju (Cieśliński S., Czyżewska K., Fabiszewski J. 1992. Czerwona lista porostów zagrożonych w Polsce (wyd. 2). Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków). Na Górnym Śląsku wymarło lub prawdopodobnie wymarło 101 gatunków porostów. Za wymierające uznano 132 taksony, za narażone na wymarcie - 84 taksony. W stosunku do 142 gatunków zastosowano kategorię "rzadki", natomiast w przypadku 105 gatunków nie określono jednoznacznie stopnia zagrożenia.

pdf PDF   Kiszka J., Leśniański G. 1999. Czerwona lista porostów Górnego Śląska. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.
Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr Jerzy B. Parusel

Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Śląskiego.

      logo CDPGS small logo slaskie kolorowe rgb

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy