zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Czerwona lista roślin naczyniowych 1996, 2012

Czerwona lista roślin naczyniowych 2012

Czerwona lista roślin naczyniowych województwa śląskiego (J.B. Parusel, A. Urbisz (red.) 2012) powstała w Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska w Katowicach. Opracowało ją 23. botaników z ośrodków naukowo-badawczych w Katowicach, Łodzi, Kielcach, Krakowie, Opolu i Falentach. Celem listy jest określenie kategorii zagrożenia flory roślin naczyniowych województwa śląskiego, jako podstawy budowania programu jej ochrony. Prezentowana lista jest kolejną próbą analizy zagrożenia flory przeważającej części terytorium Górnego Śląska (Parusel i in. 1996). Czerwona lista roślin naczyniowych Górnego Śląska. Raporty Opinie, 1: 8-42. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice) oraz drugą dla obszaru województwa śląskiego w jego obecnych granicach (Bernacki i in. 2000. Rośliny chronione, zagrożone i rzadkie we florze województwa śląskiego. Acta Biologica Silesiana, 35 (52): 78-107).

Ocenie zagrożenia poddano 2060 taksonów roślin naczyniowych, których występowanie w województwie śląskim zostało odnotowane w bazie danych Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska. Sporządzona czerwona lista roślin naczyniowych zawiera 887 taksonów, dla których określono kategorie zagrożenia. Do w różnym stopniu zagrożonych (CR+EN+VU) zaliczono 507 taksonów, co stanowi 57,2% liczby taksonów zamieszczonych w czerwonej liście i 24,6% liczby taksonów stwierdzonych dotychczas w województwie. Za wymarłe i prawdopodobnie wymarłe (EW+RE) uznano 71 taksonów (8,0% i 3,4%), za krytycznie zagrożone (CR) – 80 taksonów (9,0% i 3,9%), a za zagrożone i narażone (EN+VU) – 427 taksonów (48,2% i 20,7%). Grupa roślin bliskich zagrożenia (NT) – 125 taksonów, stanowi 14,1% liczby taksonów czerwonej listy i 6,1% liczby taksonów flory województwa śląskiego. Kryterium dla gatunków najmniejszej troski (LC) spełniły 73 gatunki, co stanowi 8,2% liczby taksonów czerwonej listy i 3,5% flory województwa. Aktualnie brak dostatecznych danych dla określenia zagrożenia (DD) 111 taksonów (12,5% i 5,4%).

Spośród roślin zamieszczonych w czerwonej liście ochronie gatunkowej podlega 218 taksonów (24,6%), w tym 207 ochronie ścisłej i 11 ochronie częściowej. 34 taksony chronione w Polsce wymarły już regionalnie, 27 jest krytycznie zagrożonych, 53 są zagrożone, 50 – narażonych na wymarcie, 20 – bliskich zagrożenia a 17 zaliczono do gatunków najmniejszej troski. Dla 17 chronionych gatunków brak danych, które pozwoliłyby określić ich zagrożenie. Aż 49 gatunków chronionych (5,4% gatunków czerwonej listy) wymaga ochrony czynnej w Polsce, w tym z kategorii: CR – 9, EN – 18, VU – 14, NT – 2, LC – 1, DD – 5. Pozostałych 14 gatunków wymagających w Polsce czynnej ochrony, wymarło już w skali regionalnej.

Wśród gatunków zamieszczonych w czerwonej liście znajduje się 14 gatunków i podgatunków zamieszczonych w załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206 z 22.7.1992, str. 7), w tym: 2 wymarłe w stanie dzikim (Cochlearia polonica i Marsilea quadrifolia), 4 – wymarłe regionalnie (Aldrovanda vesiculosa, Dianthus arenarius subsp. arenarius, Gentianella bohemica, Thesium ebracteatum), jeden krytycznie zagrożony (Ligularia sibirica), 6 – zagrożonych (Campanula serrata, Cypripedium calceolus, Galium cracoviense, Liparis loeselii, Pulsatilla patens, Tozzia alpina subsp. carpathica) i jeden narażony (Aconitum firmum subsp. moravicum). Trzy z nich (w tym dwa wymarłe regionalnie) mają status gatunków priorytetowych (Campanula serrata, Cochlearia polonica i Gentianella bohemica).

Niektóre gatunki znajdujące się na czerwonej liście województwa śląskiego są także zagrożone w skali Europy – jest ich 177 (19,9%), w tym w kategorii: EN – 1, VU – 2, NT – 12, LC – 148, DD – 14. Spośród tych gatunków, 28 jest także zagrożonych w skali globalnej. W sumie w skali globalnej zagrożone są 32 gatunki (3,6% liczby gatunków zamieszczonych w czerwonej liście), w tym w kategorii: EN – 1, VU – 2, LC – 27, NT – 1, DD – 1. Tylko 4 gatunki niezagrożone w skali Europy są zagrożone w skali globalnej (Euonymus verrucosus, Pinus mugo, Populus nigra, Taxus baccata). Ponadto zagrożone w skali globalnej (kategoria LC) są 23 gatunki, które nie są obecnie zagrożone w województwie śląskim i w Polsce.

Analiza taksonów czerwonej listy roślin naczyniowych wykazała, że aż 703 (79,3% taksonów czerwonej listy i 34,1% flory województwa śląskiego) z nich posiada wartość diagnostyczną – jako gatunki charakterystyczne lub wyróżniające zbiorowisk roślinnych. Spośród nich aż 447 taksonów diagnostycznych dla zbiorowisk roślinnych z 33 klas fitosocjologicznych, jest zagrożonych. Najliczniejszymi grupami gatunków zagrożonych są gatunki muraw kserotermicznych z klasy Festuco-Brometea (99 taksonów) i gatunki lasów liściastych z klasy Querco-Fagetea (98). Liczną grupą zagrożonych roślin są również archeofity z klasy Stellarietea mediae (57), a także gatunki łąkowe z klasy Molinio-Arrhentheretea (55), wrzosowiskowe z klasy Calluno-Ulicetea (55) i torfowiskowe z klasy Scheuchzerio-Caricetea fuscae (50). Najwięcej gatunków wymarłych stwierdzono wśród roślin muraw kserotermicznych (13), archeofitów segetalnych (10), roślin łąkowych (8), wrzosowiskowych (6) i torfowiskowych (5). Krytycznie zagrożone są w szczególności gatunki z klas Festuco-Brometea (11), Molinio-Arrhenatheretea (8), Phragmitetea australis (6) i Rhamno-Prunetea (6). Gatunkami wymierającymi są przede wszystkim rośliny lasów liściastych (26 gatunków), muraw kserotermicznych (23), upraw rolnych (18), a także rośliny wodne z klasy Potametea (13) oraz rośliny z klas Scheuchzerio-Caricetea fuscae, Artemisietea vulgaris i Koelerio-Corynephoretea (po 11 gatunków).

Zalecenia w zakresie ochrony

Regionalna czerwona lista flory naczyniowej stanowi podstawę budowania programu ochrony gatunków najbardziej zagrożonych. Program ten powinien obejmować:

  • opracowanie wojewódzkiej listy gatunków chronionych, zgodnie z art. 53 ustawy o ochronie przyrody,
  • analizę skuteczności ochrony in situ gatunków zagrożonych w istniejących obiektach ochrony przyrody oraz weryfikację i uzupełnienie sieci tych obszarów dla zachowania reprezentatywnej próby populacji gatunków specjalnej troski,
  • analizę skuteczności ochrony in situ gatunków zagrożonych w wyznaczonych krajowych obszarach Important Plant Areas,
  • wyznaczenie regionalnych obszarów o wysokich walorach botanicznych (regionalnych ostoi roślin, rozumianych – za art. 5 ust. 12 ustawy o ochronie przyrody – jako miejsca o warunkach sprzyjających egzystencji zagrożonych wyginięciem lub rzadkich gatunków roślin) oraz opracowanie zasad ich zagospodarowania,
  • analizę skuteczności ochrony ex situ gatunków zagrożonych w istniejących bankach genów i ogrodach botanicznych oraz weryfikację i uzupełnienie kolekcji tych gatunków dla zachowania reprezentatywnej próby ich materiału biologicznego,
  • ocenę stanu zachowania (monitoring) populacji gatunków zagrożonych oraz opracowanie programów utrzymania populacji tych gatunków we właściwym stanie ochrony.

Regionalna czerwona lista pozwala także na opracowanie programów restytucji gatunków już wymarłych.

Analiza zagrożenia flory wykazała, że aż 283 gatunki kwalifikują się do kategorii krytycznie zagrożonych (80) i zagrożonych (203). Są to przede wszystkim gatunki związane z murawami kserotermicznymi, lasami liściastymi, torfowiskami i siedliskami przybrzeżnymi wód stojących oraz archeofity. Dla tych gatunków specjalnej troski konieczne jest opracowanie regionalnych programów ochrony (bo dotychczas zostały opracowane programy krajowe tylko dla sasanki otwartej, obuwika pospolitego i lipiennika Loesela).

Przeciwdziałanie wymieraniu gatunków roślin na obszarach nie objętych szczególnymi formami ochrony przyrody polegać powinno na wprowadzaniu różnych metod zrównoważonej gospodarki zasobami przyrody. W przypadku gatunków leśnych należałoby szeroko wprowadzać ekologiczne metody gospodarki leśnej oraz doskonalić prognozy oddziaływania na środowisko zabiegów gospodarczych zapisanych w planach urządzania lasu. W przypadku gatunków związanych ze zbiorowiskami nieleśnymi należy prowadzić różne metody ochrony czynnej: ochronę czynną hamującą proces sukcesji naturalnej oraz ją inicjującą, podtrzymującą ekstensywną gospodarkę rolną i utrzymującą historyczny układ rozłogów polnych. Szczególną ochroną należy objąć zbiorowiska wodne i od wód zależne – poprzez zachowanie lub przywrócenie standardów jakości wód oraz ochronę przebiegu naturalnych procesów ekologicznych i przeciwdziałanie regulacji cieków wodnych.

Lista zagrożonych gatunków roślin naczyniowych

Patrz: publikacja źródłowa.

Tekst opracowano na podstawie publikacji: J.B. Parusel, A. Urbisz (red.) 2012. Czerwona lista roślin naczyniowych województwa śląskiego. [w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup grzybów i roślin województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.2: 105-177. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.

 pdfPDF J.B. Parusel, A. Urbisz (red.) 2012. Czerwona lista roślin naczyniowych województwa śląskiego. [w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup grzybów i roślin województwa śląskiego. Raporty Opinie 6.2: 105-177. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.
RaportyOpinie 6 2 okladkaP RaportyOpinie 6 2 p105 rosliny 1

 

Czerwona lista roślin naczyniowych 1996

tekst w przygotowaniu

Parusel J. B., Wika S., Bula R. (red.) 1996. Czerwona Lista Roślin Naczyniowych Górnego Śląska, s. 8-42.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr Jerzy B. Parusel

Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Śląskiego.

      logo CDPGS small logo slaskie kolorowe rgb

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy