zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Województwo śląskie

Województwo śląskie

Serwis internetowy województwa śląskiego: http://www.slaskie.pl/

Portal Turystyczny Województwa Śląskiego: http://www.slaskie.travel/

Historia województwa śląskiego

prof. zw. dr hab. Ryszard Kaczmarek (Uniwersytet Śląski, Instytut Historii), 29.05.2008 r.

Nazwa

Pojęcie „województwo śląskie” odnosi się do nazw polskich jednostek administracyjnych, obejmujących swym obszarem w XX wieku dużą część spójnej niegdyś pod względem geograficznym i historycznym krainy – Górny Śląsk (łac. Silesia Superior, czes. Horní Slezsko, niem. Oberschlesien), kształtującej się od średniowiecza w oparciu o granice XIII-wiecznego Księstwa Opolsko-Raciborskiego.

W okresie nowożytnym i najnowszym następowała szybka dezintegracja historycznych granic Górnego Śląska. Najpierw doszło do podziału całego Śląska na Śląsk pruski i austriacki, co spowodowało, że Górny Śląsk znalazł się po obydwu stronach tej od XVIII wieku nowej granicy państwowej. Kontynuacja tego procesu miała miejsce po I wojnie światowej, na skutek walki stoczonej przez Niemcy, Polskę i Czechosłowację w latach 1918-1921. Do Polski przyłączono wówczas wschodnie fragmenty pruskiej rejencji opolskiej i byłego austriackiego Śląska Cieszyńskiego.

Obszar, który przypadł Polsce w 1920 roku (tzw. Śląsk Cieszyński) i w 1922 roku (wschodnia część tzw. Śląska pruskiego), został nazwany wówczas po raz pierwszy województwem śląskim. Nawiązano w ten sposób do historycznego określania polskich jednostek administracyjnych – województw – które kształtowały się w Polsce już ok. XIV wieku w oparciu o dawne księstwa dzielnicowe, a potem jako nazwa administracyjna pozostały w użyciu aż do końca istnienia I Rzeczypospolitej, a nawet w XIX wieku w Królestwie Polskim.

Na Górnym Śląsku nazwa ta nie posiadała jednak żadnej wcześniejszej tradycji. Jej przyjęcie wynikało z woli narodu polskiego, który jako suweren ustalił w lipcu 1920 roku mocą decyzji Sejmu Ustawodawczego możliwość utworzenia, na wypadek pomyślnego rozstrzygnięcia plebiscytu na Górnym Śląsku, nowej autonomicznej jednostki administracyjnej w ramach Państwa Polskiego, którą nazwano województwem śląskim.

Wejście w życie tej decyzji nastąpiło rok później. Na mocy ustaleń konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku, podczas której zwycięskie mocarstwa postanowiły, by decyzję o przynależności państwowej Górnego Śląska oddać w ręce jego mieszkańcom, w oparciu o wyniki powszechnego głosowania oraz wolę wyrażoną w trakcie III powstania śląskiego doszło do podziału terenu plebiscytowego. W nocie Rady Ambasadorów z 20 października 1921 roku państwa europejskie, które do tego podziału doprowadziły z satysfakcją podkreślały osiągnięcie porozumienia, którego efektem miała być pokojowa koegzystencja dwóch narodów: „Zwycięskie mocarstwa poszukiwały w traktacie pokojowym rozwiązania, który odpowiadałby życzeniu miejscowej ludności, a także brałby pod uwagę położenie geograficzne i gospodarcze. [...] Biorąc pod uwagę, że ludność została w ten sposób podzielona na różne części pod względem geograficznym [...] musiało to rozstrzygnięcie pociągnąć za sobą to, że po obydwu stronach wyznaczonej granicy pozostały znaczące grupy mniejszości narodowych. Biorąc pod uwagę te względy podejmowane rozstrzygnięcie przewiduje środki dla zabezpieczenia interesu ogólnego, kontynuacji życia gospodarczego i ochronę mniejszości narodowych. Polski i niemiecki rząd muszą zdawać sobie z tego sprawę, że mocarstwa alianckie traktują to rozstrzygnięcie całościowo i są zdecydowane by wprowadzić je w życie na całym podzielonym obszarze”.

Województwo śląskie powstało więc zarówno decyzją Sejmu Ustawodawczego z 1920 roku, jak i było efektem rozstrzygnięć po I wojnie światowych zwycięskich aliantów poszukujących drogi do trwałego zabezpieczenia pokoju w Europie. Z takimi nadziejami wkraczały też na teren wschodniego Górnego Śląska wojska polskie w 1922 roku.

Województwo śląskie 1922-1939

Zapowiadając nadanie przyszłemu województwu śląskiemu autonomii Sejm Ustawodawczy dobrowolnie ograniczał suwerenność Państwa Polskiego na przyznanym sobie obszarze. Mocą uchwalonej ustawy o randze konstytucyjnej, był to tzw. statut organiczny obowiązujący przez całe 17 lat istnienia województwa śląskiego, nazywany niekiedy „konstytucją śląską”, stwarzano na obszarze tego województwa wyjątkowe w II Rzeczypospolitej rozwiązania administracyjne i polityczne.

Wolą państwa polskiego powołano do życia organy władzy występujące tylko na terenie województwa śląskiego. Symbolem autonomii stał się regionalny parlament – Sejm Śląski – o bardzo szerokich kompetencjach (w praktyce poza jego kontrolą znajdowała się tylko polityka zagraniczna, wojsko i polityka celna). Naj­ważniejsza była samodzielność finansowa, dająca władzom śląskim olbrzymie, nieporównywalne z żadnym innym obszarem II Rzeczypospolitej uprawnienia, przede wszystkim tworzenia i dysponowania budżetem najbogatszego polskiego województwa. Urząd wojewody, mimo że podległy centralnej administracji państwowej, dawał większe uprawnienia wojewo­dom śląskim, niż innym tego typu urzędnikom (odróżniał go nawet tryb mianowania – jako jedyny nominowany był przez Prezydenta RP na wniosek rządu). Skorzystać z nich potrafił przede wszystkim Michał Grażyński, kierujący województwem przez prawie 13 lat jego historii.

Obszar przedwojennego województwa śląskiego wynosił 4216 km2 (po włączeniu tzw. Zaolzia w 1938 r. powierzchnia ta zwiększyła się o dalsze 869 km2), co stanowiło zaledwie 1,1% całkowitego obszaru Państwa Polskiego, a województwo śląskie było najmniejszym spośród wszystkich województw II RP. Obejmowało pierwotnie powiaty ziemskie: katowicki, lubliniecki, tarnogórski, rudzki, rybnicki, świętochłowicki, pszczyński, bielski i cieszyński oraz powiaty miejskie: Katowice, Królewska Huta (Chorzów) i Bielsko (w 1938 r. przyłączono powiat czeskocieszyński i frysztacki oraz 3 gminy powiatu frydeckiego).

Pod względem liczby ludności województwo śląskie zamieszkiwało wg spisu powszechnego z 1931 roku 1,29 mln. osób, co stanowiło 4,4% ogólnej liczny mieszkańców Polski (w 1938 roku liczba ta wzrosła do 1,43 mln., a po przyłączeniu tzw. Zaolzia o następne 250 tys. osób). Pod względem gęstości zaludnienia zajmowało ono pierwszą pozycję w ówczesnej Polsce (gęstość zaludnienia w całej Polsce średnio wynosiła 83 osoby/1km2, a w województwie śląskim 288 osób/1 km2).

Podobnie jak cała II RP, również województwo śląskie zamieszkiwały dość liczne mniejszości narodowe – przede wszystkim oczywiście niemiecka. Według spisu powszechnego z 1931 roku, opartego na nieprecyzyjnym kryterium językowym, językiem niemieckim posługiwało się ponad 91 tys. mieszkańców (7%). Liczba Niemców była jednak z pewnością wyższa, na co wskazują przede wszystkim wyniki wyborów parlamentarnych. Na listy niemieckie głosowało proporcjonalnie prawie trzykrotnie więcej wyborców niż wskazywałyby na to dane spisowe. Dzisiaj za niemożliwe uznaje się sprecyzowanie, ile z tych głosów pocho­dziło od tych, którzy określali swoją przynależność nie tylko jako niemiecką, ale także jako śląską, bądź w ogóle jej nie precyzowało. Bardzo niedokładne szacunki wskazują jednak na możliwość zamieszkiwania województwa śląskiego przed wybuchem II wojny światowej przez od 130 do nawet 230 tys. Niemców. Drugą grup mniejszościową, aczkolwiek znacznie słabszą liczebnie, byli żydzi, których odsetek wahał się od 1,1% do 1,7%.

Na straży specjalnych, różnych niż w pozostałej części II RP gwarancji dla mniejszości narodowych, stała w województwie śląskim (a właściwie w jego dawnej pruskiej części) polsko-niemiecka konwencja górnośląska, podpisana przez rządy obydwu państw 15 maja 1922 roku na okres 15 lat (popularnie zwana „konwencją genewską”). Dawała ona, poprzez szczegółowe uregulowania, szereg udogodnień dla działalności organizacji mniejszościowych. Jej podstawowymi zasadami były: ochrona praw nabytych, nienaruszalność prawa własności, wolność tworzenia organizacji o charakterze politycznym, spo­łecznym i kulturalno-oświatowym w oparciu o odrębność etniczną członków, obowiązek na­łożony na państwo polskie tworzenia szkół mniejszościowych. Nad wypełnianiem zadań przyjętych w konwencji czuwała stała Komisja Mieszana pod przewodnictwem Szwajcara – Felixa Calondera. Stwarzano w ten sposób Niemcom możliwość odwoływania się przez nich do międzynarodowych organizacji w kwestiach mniejszo­ściowych, a więc dodatkowo uszczuplała suwerenność państwa polskiego w województwie śląskim. Jed­nak w praktyce skutki konwencji były pozytywne, pozwoliły uchronić polski Górny Śląsk od niekontrolowanego exodusu ludności, a także umożliwiły rozwią­zywanie konfliktów narodowościowych na drodze prawnej.

Znaczenie województwa śląskiego dla gospodarki polskiej było ogromne. Trudno byłoby sobie wyobrazić istnienie przemysłu Rzeczypospolitej bez Górnego Śląska. Był on w okresie międzywojennym prawie jedynym dostawcą surowców energetycznych i produktów przemysłu hutniczego dostarczając corocznie: ok. 75% węgla kamiennego, 80% żelaza, 63% stali surowej, 99% cynku i 100%% ołowiu.

Gest, jaki polski Sejm Ustawodawczy wykonał w 1920 roku w stosunku do Górnego Śląska, godząc się na jego status autonomiczny, nie był koniecznością, lecz „jedynym powodem przyznania województwu śląskiemu statutu autonomicznego były względy propagandy plebiscytowej”. Funkcjo­no­wa­nie autonomii przez cały okres międzywojenny doprowadziło wobec tego do szcze­gólnego rodzaju kontaktów pomiędzy Warszawą a Katowicami. Dążenie rządów polskich do szyb­kiej integracji województwa śląskiego z Rzeczypospolitą, przede wszystkim gospodarczej, napotykało na opór władz wojewódzkich i regionalnego parlamentu. W pierwszej połowie lat dwudziestych wojna celna z Niemcami uderzająca w eksport węgla kamiennego i polityka gospodarcza rządu polskiego spotkały się z silną krytyką miejscowych elit władzy, głównie Wojciecha Korfantego, którego zaczęto oskarżać wówczas po raz pierwszy o sympatie proniemieckie. W istocie był to konflikt z poglądem Korfantego na przyszłość stosunków pomiędzy Górnym Śląskiem a II Rzeczypospolitą. Ten przywódca obozu polskiego uważał, że to nie województwo śląskie ma przyjmować standardy cywi­lizacyjne i normy prawne opracowywane w Warszawie, ale wręcz przeciwnie, to RP musi równać do poziomu o wiele bardziej rozwiniętego cywilizacyjnie Górnego Śląska. Stąd jed­nak równocześnie pogląd byłego górnośląskiego komisarza plebiscytowego, że jeżeli to Śląsk ma ekspandować kosztem okolicznych słabo rozwiniętych województw, to będzie mu­siał w przyszłości zrezygnować ze swojej, zamykającej go w rodzaju rezerwatu, autonomii. Jednak już po 1926 roku Korfanty zaczął doceniać znaczenie statusu autonomicznego województwa, jako środka praw­nego pozwalającego utrzymać specjalną rolę Górnego Śląska na mapie politycz­nej i gospo­darczej II RP. Przeszedł też wówczas na pozycje zdecydowanego obrońcy odrębności województwa, czemu dodatkowo sprzyjał jego ostry konflikt polityczny z Michałem Grażyńskim. Charakterystyczne, że również Grażyński, drugi z wielkich polityków górnośląskich, przeszedł podobną metamorfozę. Stojąc na czele górnośląskiej sanacji w latach dwudziestych nie ukrywał początkowo swej chęci zniesienia autonomii śląskiej, uważając ją za prze­szkodę w pełnej integracji z II RP.

Polski Górny Śląsk podczas II wojny światowej

Wraz z zajęciem Górnego Śląska przez Niemcy we wrześniu 1939 roku (do Katowic Wehrmacht wkroczył 4 września) nastąpił kres istnienia województwa śląskiego. Okupowane zachodnie tereny Polski dekretem z 8 października 1939 roku wcielono do Rzeszy Niemieckiej. Do już istniejącej pruskiej Prowincji Śląskiej (Provinz Schlesien) przyłączono złożoną z powiatów byłego województwa śląskiego nowoutworzoną rejencję katowicką (Regierungsbezirk Kattowitz) oraz powiększoną m.in. o powiat lubliniecki rejencję opolską (Regierungsbezirk Oppeln). W nowych jednostkach administracyjnych znalazły się jednak, oprócz powiatów z byłego województwa śląskiego (w tym anektowanych kosztem Czechosłowacji powiatów frysztackiego i czeskocieszyńskiego), także powiaty z byłego tzw. Królestwa Kongresowego (województwa kieleckiego) i Galicji (województwa krakowskiego). W dwa lata później z rejencji katowickiej i opolskiej utworzono odrębną Prowincję Górnośląską (Provinz Oberschlesien) z siedzibą jej władz w Katowicach. Stan taki przetrwał do stycznia 1945 roku, kiedy Górny Śląsk zajęły oddziały radzieckie (Katowice już 27 stycznia, ale Cieszyn dopiero 2 maja 1945 roku).

Województwo śląskie (śląsko-dąbrowskie) 1945-1950

Prawie symboliczne jest to, że przez cały okres powojennego pięciolecia nie potrafiono w Katowicach i w Warszawie jednoznacznie określić nazwy oficjalnej województwa śląskiego. Zapowiadano w 1945 roku powstanie województwa śląsko-dąbrowskiego, a więc nowej jednostki administracyjnej, z drugiej zaś strony powszechnie używano dawnej nazwy województwo śląskie. Wątpliwości co do tego, czy mamy do czynienia z kontynuacją, czy dyskontynuacją tradycji międzywojennej, nie występują już jednak z pewnością w stosunku do ustroju województwa. Przedwojenna autonomia województwa śląskiego została zniesiona prawie natychmiast po wyzwoleniu, jeszcze w czasie trwania wojny – ustawą Krajowej Rady Narodowej z 6 maja 1945 roku. Nowe władze wskazywały w ten sposób jednoznacznie, że nie pozwolą na zachowanie odrębności tego regionu, której symbolem był statut organiczny uchwalony suwerenną decyzją Sejmu RP w 1920 roku.

Zasadniczo zmieniły się również granice województwa śląskiego po zakończeniu II wojny światowej. Powiększyło się ono na zachodzie na mocy decyzji zwycięskich mocarstw o historyczny obszar byłego niemieckiego Górnego Śląska (rejencję opolską), co pozwalało nowym władzom posługiwać się nośnym propagandowo argumentem o przezwyciężeniu sztucznego podziału, będącego rezultatem plebiscytu z 1921 roku. Z kolei na wschodzie przyłączono obszar Zagłębia Dąbrowskiego, które już w czasie II wojny światowej do rejencji katowickiej wcielili Niemcy, a zaakceptowanie tego faktu w 1945 roku przez władze komunistyczne nastąpiło ze względów ideologicznych. Na południu w granicach nowego województwa nie znalazło się już zajęte w 1938 roku tzw. Zaolzie, które powróciło w granice państwa czechosłowackiego. W ten sposób nowa jednostka administracyjna tylko w niewielkim stopniu odpowiadała granicom województwa śląskiego sprzed 1939 roku. Powierzchnia nowego, powojennego województwa była prawie trzykrotnie większa niż przedwojennego, łącznie zajmowało ono 15 369 km2 – aż 5% terytorium Polski.

Jeszcze bardziej zasadnicze zmiany dotyczyły struktury demograficznej. W nowym województwie na początku 1946 roku mieszkało 2,81 mln. osób i mimo wysiedleń, dzięki repatriacji oraz procesom migracyjnym, liczba mieszkańców stale wzrastała, by w 1949 roku osiągnąć 3,21 mln. osób. Już w 1922 roku uważano że obustronne migracje spowodowane plebiscytem (które nie przekroczyły wówczas 20% ludności) zmieniły zasadniczo stosunki demograficzne, zarówno na niemieckim jak i na polskim Górnym Śląsku. Zmiany te były jednak nieporównywalne z tym, co stało się w latach 1945-1950 w województwie śląskim, kiedy doszło do olbrzymiego transferu ludności. Górny Śląsk pozbawiony został ludności niemieckiej, stając się obszarem zasiedlenia przez osadników zarówno z kresów wschodnich, jak i tzw. centralnej Polski. Czynnikiem niezwykle istotnym, determinującym stosunki polityczne w przedwojennym województwie śląskim był problem niemieckiej mniejszości narodowej. Przesiedlenia wydawały się rozwiązywać po 1945 roku tę kwestię radykalnie. Nie przewidywano wówczas, że jednocześnie stworzono problem o wiele większy, wywołując pytanie o tożsamość narodową Górnoślązaków po obydwu stronach dawnej granicy niemiecko-polskiej. Ci z zachodniej części Górnego Śląska, zwani najczęściej autochtonami, podzielili los ludności rodzimej na kresach zachodnich, traktowanych przez władze nowej Polski z nieufnością, a przez ludność napływową często oskarżanych o proniemieckie postawy. Górnoślązacy z dawnego województwa śląskiego, na skutek konsekwencji zapisania na Niemiecką Listę Narodowościową (volkslistę), po wojnie znaleźli się w sytuacji oskarżonych o kolaborację i musieli poddać się procesowi rehabilitacji, stawiającemu pod znakiem zapytania ich polską tożsamość narodową.

Największa różnica w dziejach przedwojennego i powojennego województwa dotyczyła jednak systemu władzy. Przedwojenne województwo powstało jako wyraz woli suwerennego narodu polskiego, wyrażonej w ustawie Sejmu Ustawodawczego RP z 15 lipca 1920 roku o statusie autonomicznym województwa śląskiego. Dawało to Sejmowi Śląskiemu i wojewodom śląskim niekwestionowaną legitymację prawną do sprawowania władzy. Województwo śląskie po zakończeniu II wojny światowej było częścią narzuconego Polsce systemu, opartego na ograniczeniu suwerenności na rzecz Związku Radzieckiego, czego symbolem było kierowanie miejscową administracją przez wojewodę Aleksandra Zawadzkiego, byłego przewodniczącego Centralnego Biura Komunistów Polskich w ZSRR. Filarem tej obcej władzy była więc nie wyrażona w wyborach wola narodu polskiego, ale stale rozbudowywany aparat represji, posługujący się aparatem terroru, naginaniem prawa do osiągania celów politycznych, a przede wszystkim, poprzez likwidację demokracji, wprowadzającym mechanizm totalitarnego państwa dla zdławienia oporu własnego społeczeństwa. Była to różnica występująca niezależnie od subiektywnych ocen nowej władzy dokonywanych przez przedstawicieli różnych grup społeczeństwa funkcjonujących w województwie śląskim, począwszy od tych entuzjastycznie nastawionych, którzy byli beneficjentami władzy komunistycznej, bądź ulegali autentycznej fascynacji nowym programem społecznym, budową „nowej sprawiedliwej Polski” (dla tych osobą legitymizującą nową władzę mógł być np. Jerzy Ziętek, faktycznie kierujący miejscową administracją), poprzez tych, którzy z rezygnacją podporządkowywali się nowej władzy z oportunizmu, aż po tych, którzy znaleźli się w opozycji wewnętrznej, albo nawet byli gotowi do kontynuacji zbrojnej walki, ponieważ oceniali nową rzeczywistość jako drugą okupację.

„Województwa górnośląskie” 1950-1991

Dalsze losy obszarów należących do województwa śląskiego związane były z kolejnymi reformami administracyjnymi w Polsce Ludowej. W latach 1950-1975 powstały dwa województwa: katowickie (9,5 tys. km2) i opolskie (9,4 tys. km2), które łącznie w 1965 roku zamieszkiwało 4,5 mln. mieszkańców (katowickie 3,5 mln, opolskie – 1 mln). To drugie obejmowało 14 powiatów – z tego 2 z województwa dolnośląskiego (brzeski i namysłowski) i 12 z dawnego województwa śląskiego (głubczycki, grodkowski, kluczborski, kozielski, krapkowicki, niemodliński, nyski, oleski, opolski, prudnicki, raciborski i strzelecki oraz cztery miasta wydzielone: Opole, Brzeg, Nysa i Racibórz). Województwo katowickie składało się z 14 powiatów (będziński, bielsko-bialski, cieszyński, częstochowski, gliwicki, kłobucki, lubliniecki, myszkowski, pszczyński, rybnicki, tarnogórski, tyski, wodzisławski i zawierciański i 19 miast wydzielonych: Katowice, Będzin, Bielsko-Biała, Bytom, Chorzów, Cieszyn, Czeladź, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Mysłowice, Ruda Śląska, Rybnik, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy, Zabrze i Zawiercie). Do województwa katowickiego przyłączono nie mieszczące się w historycznych granicach Górnego Śląska powiaty z byłego zaboru rosyjskiego: myszkowski, kłobucki i częstochowski.

Kolejna reforma administracyjna z 1975 roku doprowadziła do jeszcze większego rozdrobnienia. Utworzono wówczas aż 4 województwa, w skład których wchodziły części obszarów dawnego województwa śląskiego: bielskie (3,7 tys. km2) z 830 tys. mieszkańców, katowickie (6,7 tys. km2) z 3,7 mln mieszkańców, opolskie (8,5 tys. km2) z 975 tys. mieszkańców oraz województwa częstochowskiego (6,2 tys. km2) z 770 tys. mieszkańców.

Województwo śląskie po 1999 roku

Odtworzenie województwa śląskiego pod dawną nazwą, ale w ponownie zmienionych granicach, było efektem przeprowadzonej w styczniu 1999 roku ostatniej reformy administracyjnej, której celem miało być stworzenie silnych regionów. Na obszarze dawnego województwa śląskiego, które odpowiadałoby historycznemu Górnemu Śląskowi powstały w rzeczywistości dwa odrębne województwa: wspomniane śląskie, nawiązujące do tradycji przedwojennego śląskiego województwa autonomicznego i powojennego z lat 1945-1950 oraz województwo opolskie, które zajmuje obszar w przybliżeniu dawnej pruskiej rejencji opolskiej w granicach z 1922 roku.

Województwo śląskie składa się obecnie z 17 powiatów ziemskich (cieszyński, wodzisławski, będziński, bielski, żywiecki, tarnogórski, częstochowski, zawierciański, gliwicki, raciborski, pszczyński, mikołowski, kłobucki, lubliniecki, rybnicki, myszkowski, bieruńsko-lędziński) i 19 powiatów grodzkich (Bielsko-Biała, Bytom, Chorzów, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Jastrzębie Zdrój, Jaworzno, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Rybnik, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy, Zabrze, Żory).

Liczba mieszkańców sięga 4,7 mln, co stanowi obecnie 12% ogółu ludności Polski (drugie pod tym względem). Gęstość zaludnienia sięga obecnie 380 osób/ 1 km2 i jest nadal, tak jak przez cały wiek XX, najwyższa w Polsce.

Podobnie znaczenie w gospodarce narodowej województwa śląskiego jest nadal olbrzymie. Wytwarza ono niemal 15% PKB i mimo prognoz zapaści gospodarczej, która miała jakoby nastąpić w wyniku restrukturyzacji przemysłu ciężkiego, dzisiaj należy do jednych z szybciej rozwijających się regionów Polski.

Na skutek ruchów migracyjnych oraz zmian granic rodzimi mieszkańcy Górnego Śląska – Górnoślązacy – stanowią mniejszość w województwie śląskim, chociaż bardzo żywotną pod względem kulturowym. W polskim spisie powszechnym z 2001 roku po raz pierwszy przebadano identyfikację tej grupy, która sięgnęła ponad 170 tys. mieszkańców deklarujących narodowość śląską (niespełna 3% mieszkańców górnośląskich województw śląskiego i opolskiego). Można byłoby stwierdzić, że trwałe ukształtowanie się dwóch państw narodowych na przełomie XIX i XX wieku, w których władza należała do narodów państwowych spowodowało na Górnym Śląsku przyspieszenie procesów integracyjnych. W dalszym ciągu jednak, mimo braku dzisiaj granic polityczno-administracyjnych oddzielających historyczny Górny Śląsk oraz mniejszościowego charakteru jaki stanowią Górnoślązacy na dawnym historycznym obszarze tej dzielnicy, można zauważyć zadziwiające trwanie ciągłości kulturowej tego regionu. Nie zanika ani funkcjonowanie nazwy, mimo wspomnianego braku jej użycia w oficjalnym nazewnictwie przez wiele lat, ani rozpoznawanie, co najmniej w zasadniczej części, granic tego regionu. Najbardziej trwałym zaś elementem jest zachowanie odrębności kulturowej samych Górnoślązaków, mimo już wielokrotnie zapowiadanego końca istnienia tej grupy i jej pełnej integracji w organizmie któregoś z trzech państw narodowych.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr Jerzy B. Parusel

Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Śląskiego.

      logo CDPGS small logo slaskie kolorowe rgb

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy