zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Ochrona ex situ zagrożonych i chronionych roślin, dziko rosnących w zachodniej części Polski – FlorNaturLBG

Projekt „Ochrona ex situ zagrożonych i chronionych roślin, dziko rosnących w zachodniej części Polski – FlorNaturLBG”, realizowany przez Leśny Bank Genów (LBG) Kostrzyca (będący jednostką Lasów Państwowych o zasięgu krajowym), jest jednym z trzech komplementarnych przedsięwzięć prowadzonych pod wspólną nazwą „Program FLORNATUR”. Dwa pozostałe projekty tego programu to „Ochrona ex situ dziko rosnących, zagrożonych i chronionych roślin w Polsce wschodniej – FlorNaturOB” (prowadzony przez Ogród Botaniczny Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej Polskiej Akademii Nauk (OB CZRB PAN) w Warszawie) i „Ochrona najcenniejszych gatunków flory Karkonoskiego Parku Narodowego - Żywy Bank Genów Jagniątków” (prowadzony przez Karkonoski Park Narodowy).

W ramach jednego programu FLORNATUR powstały trzy projekty prowadzone przez trzy współpracujące ze sobą jednostki. Szczególnie silna jest współpraca między LBG Kostrzyca i OB CZRB PAN w Warszawie, które w 2008 roku podpisały umowę, na podstawie której m.in. następuje wymiana doświadczeń i udostępnianie aparatury naukowej. Każda z wymienionych jednostek oddzielnie pozyskuje środki na realizację przedsięwzięcia. Wszystkie instytucje  realizujące Program FLORNATUR należą do europejskiej sieci banków nasion ENSCONET (European Native Seed Conservation Network), a działania przez nie prowadzone są zgodne z zaleceniami tej organizacji, co gwarantuje poprawną pod względem merytorycznym realizację projektów.

Projekt FlorNaturLBG realizowany jest w zachodniej części kraju od 2009 roku i potrwa do roku 2013. Jego celem jest długotrwałe zabezpieczenie puli genowej gatunków roślin zagrożonych wyginięciem i chronionych. Ważnym założeniem programu jest pozyskiwanie tych gatunków ze stanowisk naturalnych, na podstawie stosownych zezwoleń. Zachowywanie puli genowej wybranych gatunków odbywa się poprzez przechowywanie ich nasion w odpowiednich warunkach. W ten sposób gatunki chronione są w bankach nasion, poza miejscem ich naturalnego występowania, czyli jak to zostało określone w tytule projektu „ex situ”.

Wartość projektu FlorNaturLBG to niemal 2,5 mln zł. Większość tej kwoty, bo prawie 2 mln zł, pochodzi ze środków Unii Europejskiej (Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, V Oś Priorytetowa „Ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych”). 341 tyś zł pozyskano z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W kosztach projektów, realizowanych w ramach programu FLORNATUR, partycypują również prowadzące je jednostki.

Selekcji gatunków, które uwzględniono w projekcie, dokonano na podstawie ich znaczenia ekologicznego i prawnego. Wzięto pod uwagę analizę statystyczną opracowaną na podstawie przygotowanych przez Polskę w 2007 roku raportów stanu zachowania siedlisk przyrodniczych i gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także Polską Czerwoną Księgę Roślin i czerwone listy gatunków. Ostateczna lista gatunków objętych projektem wynosi 58, a ich wykaz znajduje się na stronie: http://www.flornaturlbg.pl/page/3/dla-mediow. Gatunki te będą pozyskiwane ze 129 stanowisk naturalnych w zachodniej Polsce. Wszystkie z wytypowanych stanowisk znajdują się na obszarach Natura 2000, a ponadto nieco ponad połowa z nich znajduje się w granicach parków narodowych. Stanowiska, z których gatunki są pozyskiwane, znajdują się również w województwie śląskim. Mapę z zaznaczonymi rejonami, w których dokonywane są zbiory, można zobaczyć pod adresem: http://maps.google.com/maps/ms?msa=0&msid=217263073341728247157.0004aba02193ce3335fe4&ie=UTF8&vpsrc=6&ll=51.944265,19.6875&spn=8.806727,14.238281&t=h&z=5&source=embed

Realizacja projektu podzielona jest na zadania, które stanowią poszczególne etapy obejmujące pozyskanie, przygotowanie i przechowywanie nasion.

  • Zbiór materiału nasiennego. Botanicy i pracownicy parków narodowych prowadzą zbiór materiału nasiennego na znanych im stanowiskach występowania gatunków uwzględnionych w projekcie. Zbiory prowadzone są po zgromadzeniu możliwie pełnej informacji na temat stanowiska i zgodnie z warunkami uzyskanych pozwoleń (działania dotyczą gatunków i obszarów prawnie chronionych). Podczas zbioru wykonuje się terenową inwentaryzację stanowiska i w oparciu o nią sporządza dokumentację, obejmującą m. in. formularze zbioru wg wzoru ENSCONET. Liczba osobników, objętych zbiorem materiału nasiennego, wynosi według zaleceń ENSCONET co najmniej 50 osobników. Czasem jednak liczba ta jest modyfikowana z uwagi na charakterystykę danego siedliska. Dąży się do pozyskania przynajmniej 5 tys. nasion danego gatunku z jednego stanowiska, pobranych z losowo wybranych osobników, aby pobrany materiał w jak największym stopniu odwzorowywał pulę genową populacji. Odpowiednich przeliczeń, określających ilość nasion możliwych do pozyskania z pobranego materiału, dokonuje się na miejscu, jeszcze przed jego transportem. Materiał nasienny transportowany jest w woreczkach papierowych lub dzianinowych umieszczonych w pudłach kartonowych lub koszach, aby umożliwić ich przesychanie.
  • Pozyskanie i przygotowanie nasion do przechowywania. Materiał nasienny zebrany w terenie zostaje oczyszczony, a nasiona są oddzielane od pozostałych części roślin. Działania te są w większości prowadzone ręcznie przez pracowników LBG Kostrzyca.
  • Ocena materiału nasiennego. Nasiona przeznaczone do przechowywania sprawdzane są pod względem ich jakości. LGB Kostrzyca korzysta w tym zakresie z metodyki wypracowanej przez inne jednostki, takie jak Royal Botanic Garden, Kew w Wielkiej Brytanii (prowadzący projekt Millenium Seed Bank, w ramach którego zgromadzono nasiona ponad 95% rodzimych roślin brytyjskich) i ENSCONET, a także Ogród Botaniczny - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej PAN w Powsinie, z którym LBG Kostrzyca ściśle współpracuje. Wybrane do projektu gatunki roślin zostały zweryfikowane pod kątem istnienia znanych i skutecznych metod oceny materiału nasiennego.
  • Przechowywanie materiału nasiennego. Zebrany materiał nasienny przechowywany jest z zastosowaniem dwóch metod: tradycyjnej i kriogenicznej. W metodzie tradycyjnej nasiona przechowywane są w chłodziarce laboratoryjnej w temperaturze -20°C, po uprzednim wysuszeniu i zapakowaniu w folię aluminiową. Dla każdego gatunku poziom wilgotności optymalny do przechowywania jest inny (zwykle mieści się między 3,5 a 6,5% zawartości wody). Procesy techniczne zmierzające do osiągnięcia właściwego poziomu wilgotności są prowadzone ręcznie lub z pomocą odpowiednich maszyn. Kontrolę właściwych efektów tego procesu prowadzi Pracownia Badań i Ochrony Zasobów LBG Kostrzyca. Metoda kriogeniczna jest nowsza, jeszcze nie tak dobrze sprawdzona jak metoda tradycyjna. Polega ona na zamrażaniu nasion w znacznie niższych temperaturach, z wykorzystaniem ciekłego azotu. Nasiona nie wszystkich gatunków tolerują takie zamrażanie, niektóre mogą tracić żywotność. W przypadku projektu FlorNaturLBG, wszystkie gatunki w nim uwzględnione mogą być przechowywane z użyciem metody kriogenicznej.

Dodatkowo, w ramach projektu tworzona jest ogólnodostępna baza danych. Będzie ona zawierała informacje o gatunkach, stanowiskach, zgromadzonych w ramach projektu próbkach oraz ich użyciu w reintrodukcji. Publicznie dostępne będą jedynie dane o gatunkach, zasobach przechowywanych w LBG Kostrzyca i niektóre dane o stanowiskach, z wyłączeniem dokładnej lokalizacji. Baza ma pomóc w koordynowaniu działań z zakresu ochrony czynnej in situ i ex situ (czyli w miejscu występowania i poza nim) gatunków objętych projektem. Baza danych dostępna jest pod adresem: http://baza.flornaturlbg.pl/, natomiast na stronie http://www.flornaturlbg.pl/ zawarto informacje na temat projektu.

Opracowano 16.04.2012. Autor opracowania: K. Sokół

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr Jerzy B. Parusel

Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Śląskiego.

      logo CDPGS small logo slaskie kolorowe rgb

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2020 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by PF / FreshSeo
sponsorzy


Na naszej stronie internetowej używamy plików cookie. Niektóre z nich są niezbędne dla funkcjonowania strony, inne pomagają nam w ulepszaniu tej strony i doświadczeń użytkownika (Tracking Cookies). Możesz sam zdecydować, czy chcesz zezwolić na pliki cookie. Należy pamiętać, że w przypadku odrzucenia, nie wszystkie funkcje strony mogą być dostępne.